Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Fransa'da Covid-19 pandemisi sırasında sağlık, bakım ve acil yardım hizmetlerinde çalışanlara getirilen aşı zorunluluğunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (AİHS) ihlal etmediğine hükmetti. Strasbourg'daki mahkeme, aşı yaptırmadıkları için görevden uzaklaştırılan ve bu süreçte maaş alamayan çalışanların başvurularını değerlendirerek salgınla mücadelede devletlerin takdir yetkisine dikkat çekti.
Karar oy birliğiyle alınmadı. İsviçreli yargıç Andreas Zünd, çalışanlara uygulanan yaptırımların ağır olduğunu savunarak çoğunluğun görüşüne katılmadı.
AİHM'den Covid-19 aşı zorunluluğuna ilişkin karar
Covid-19 pandemisi sırasında Fransa ve Almanya'da sağlık, bakım ve acil yardım hizmetlerinde çalışanlara yönelik aşı zorunluluğu uygulanmıştı.
Düzenleme kapsamında çalışanlardan aşı belgelerini işverenlerine sunmaları istenirken, bu yükümlülüğü yerine getirmeyenlerin geçici olarak görevden uzaklaştırılmasının önü açılmıştı.
Fransa'da uygulamaya karşı açılan davalardan sonuç alamayan çalışanlar, konuyu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine taşıdı.
AİHM, başvuruları inceleyerek belirli meslek gruplarına getirilen aşı zorunluluğunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olmadığına karar verdi.
Aşı yaptırmayan çalışanlar neden dava açtı?
Başvurular, Covid-19 aşısı yaptırmadıkları gerekçesiyle geçici olarak görevlerinden uzaklaştırılan iki sağlık çalışanı ve bir itfaiyecinin durumuyla ilgiliydi.
Çalışanlar, görevden uzaklaştırıldıkları dönemde maaş alamadıklarını belirterek uygulamanın temel haklarını ihlal ettiğini savundu.
Başvuru sahipleri, aşı zorunluluğunun özel hayatlarına müdahale anlamına geldiğini ve aşı olanlarla olmayan çalışanlar arasında ayrımcı uygulamalara yol açtığını ileri sürdü.
İtfaiyeci başvurusunda ayrıca Fransız ve yabancı itfaiyecilere farklı muamele uygulandığı iddiasına da yer verildi.
Özel hayatın gizliliği ve ayrımcılık iddiaları incelendi
AİHM'ye yapılan başvurularda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8'inci ve 14'üncü maddelerine dayanıldı.
Sözleşmenin 8'inci maddesi özel ve aile hayatına saygı hakkını güvence altına alırken, 14'üncü maddesi sözleşmede tanınan haklardan yararlanırken ayrımcılığa uğramama ilkesini düzenliyor.
Başvuru sahipleri, aşı yaptırmadıkları gerekçesiyle çalışma haklarının sınırlandırılmasının ve maaşlarının kesilmesinin bu güvencelerle bağdaşmadığını savundu.
Mahkeme çoğunluğu ise söz konusu uygulamaların Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ilgili hükümlerini ihlal etmediğine hükmetti.
AİHM: Salgınla mücadelede takdir yetkisi devletlerde
Mahkeme, Covid-19 gibi salgın hastalıklarla mücadelede uygulanacak önlemlerin belirlenmesi konusunda devletlerin takdir yetkisi bulunduğunu vurguladı.
Özellikle risk altındaki kişilerin korunması ve sağlık hizmetlerinin güvenli biçimde sürdürülmesi amacıyla alınan önlemlerin bu kapsamda değerlendirilebileceği belirtildi.
AİHM, belirli meslek gruplarına uygulanan aşı zorunluluğunun ve yükümlülüğe uymayan çalışanların geçici olarak çalışma yasağıyla karşılaşmasının sözleşmeye aykırı olmadığı sonucuna ulaştı.
Karar, Fransa'daki somut başvurular ve pandemi döneminde uygulanan düzenlemeler kapsamında verildi.
AİHM kararı oy birliğiyle alınmadı
Mahkemenin kararına İsviçreli yargıç Andreas Zünd karşı görüş bildirdi.
Zünd, aşı yaptırmayan çalışanların görevden uzaklaştırılmasını ve bu süreçte maaş alamamalarını ağır bir yaptırım olarak değerlendirdi.
Çalışanların gelirlerinden mahrum bırakılmasının bazı durumlarda geçimlerini ciddi biçimde tehlikeye attığını belirten yargıç, uygulamanın insan hakları bakımından sorun oluşturduğunu savundu.
Zünd'e göre salgınla mücadelede çalışanlara yönelik daha hafif önlemlerin uygulanması mümkün olabilirdi.
Karşı oy kullanan yargıç alternatif önlemlere dikkat çekti
Andreas Zünd, aşı yaptırmayan çalışanların tamamen görevden uzaklaştırılması yerine farklı koruyucu tedbirlerin değerlendirilebileceğini ifade etti.
Karşı görüşünde şu alternatiflere dikkat çekti:
-
Çalışanların özel koruyucu ekipman kullanması
-
Risk grubundaki kişilerle temasın azaltılması
-
Görev düzenlemeleriyle bulaşma riskinin sınırlandırılması
-
Görevden uzaklaştırılan çalışanlara tazminat ödenmesi
Zünd, Fransız hükümetinin bu tür daha hafif önlemleri yeterince değerlendirmediğini savundu.
Çalışanların maaşlarından mahrum bırakılmasının ölçülülük açısından ayrıca ele alınması gerektiğini belirtti.
AİHM kararı aşı zorunluluğu açısından ne anlama geliyor?
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararı, Fransa'da pandemi döneminde belirli meslek gruplarına yönelik uygulanan Covid-19 aşı zorunluluğunun, incelenen başvurular bakımından Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni ihlal etmediği anlamına geliyor.
Mahkeme, salgın koşullarında toplum sağlığının ve risk altındaki grupların korunmasına yönelik düzenlemeler yapılabileceğini kabul etti.
Bununla birlikte karar, her türlü aşı zorunluluğunun veya buna bağlı yaptırımın bütün koşullarda hukuka uygun olduğu anlamına gelmiyor. Bu tür uygulamaların hukuki değerlendirmesinde düzenlemenin kapsamı, amacı ve kişilere getirdiği yükümlülükler önem taşıyor.
AİHM çoğunluğu Fransa'daki uygulamayı sözleşmeye uygun bulurken karşı oy kullanan yargıç, özellikle görevden uzaklaştırma ve maaş alamama yaptırımlarının ağırlığına dikkat çekti.






