Günlük ibadet hayatında en çok merak edilen konuların başında, “Abdestin sadece farzlarını yapmak yeterli mi?” sorusu geliyor.
Bu konuda Diyanet tarafından yapılan açıklama, ibadetin geçerliliği ve sevap boyutuna dair önemli ayrıntılar içeriyor.
Abdestin Farzları İbadet İçin Yeterli mi?
İslam fıkhına göre bir Müslüman’ın, sorumluluğundan kurtulması için yerine getirmekle yükümlü olduğu ibadetin farzlarını ve varsa vâciplerini yerine getirmesi yeterlidir. Bu temel ilke, abdest için de geçerlidir.
Bu çerçevede abdestin farzlarını eksiksiz yerine getiren kişinin abdesti sahih kabul edilir. Yani yalnızca farzlarla alınan abdestle namaz kılmak ve diğer ibadetleri yerine getirmek mümkündür.
Sünnetlerin Abdestteki Yeri
Abdest alırken yapılan sünnetler, farzlarda meydana gelebilecek eksiklikleri tamamladığı gibi ibadetten elde edilecek sevabın da artmasına vesile olur. Bu nedenle sünnetler, abdestin manevi yönünü güçlendiren önemli unsurlar arasında yer alır.
Sünnetlerin terk edilmesi abdesti geçersiz kılmaz; ancak bilinçli ve kasıtlı şekilde terk edilmesi dinen hoş karşılanmamıştır.
“Abdestin farzlarını yapmak abdestin sahih olması için yeterlidir. Ancak sünnetler, farzlardaki eksiklikleri tamamladığı gibi sevabın artmasına vesile olur. Bu bakımdan abdest alırken sünnetleri kasten terk etmek mekruhtur.” (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, 1/103-104)
Mekruh Sayılmasının Sebebi Nedir?
Abdest alırken sünnetleri kasten terk etmek, ibadetin ruhuna aykırı bir davranış olarak değerlendirilir. Bu nedenle Din İşleri Yüksek Kurulu’nun 12.07.2017 tarihli değerlendirmesinde de belirtildiği üzere, bu durum mekruh kabul edilmiştir.
Din İşleri Yüksek Kurulu Metninin Özeti
-
Geçerlilik Şartı: Bir ibadetin sorumluluğundan kurtulmak için sadece farz ve vaciplerin yerine getirilmesi yeterlidir.
-
Abdestin Sıhhati: Abdestin sadece farzlarını yapmak, o abdestin geçerli olması için yeterli kabul edilir.
-
Sünnetlerin Rolü: Sünnetler, farzlarda oluşabilecek muhtemel eksiklikleri tamamlar ve ibadetten alınacak sevabı artırır.
-
Terk Etmenin Hükmü: Abdestin sünnetlerini kasten (bilerek) terk etmek, ibadetin faziletini azalttığı için mekruh kabul edilmiştir.
Abdestin Farzları ve Sünnetleri Hakkında Detaylı Bilgiler
Fıkıh kaynaklarına (özellikle Hanefi mezhebine göre) göre abdestin rükünleri ve tamamlayıcı unsurları şunlardır:
1. Abdestin Farzları (4 Temel Şart)
Kur'an-ı Kerim'de (Maide Suresi, 6. Ayet) açıkça belirtilen ve yapılmadığı takdirde abdestin geçersiz sayıldığı unsurlardır:
-
Yüzü yıkamak: Alın saç bitiminden çene altına, kulak yumuşaklarına kadar olan kısmın bir kez yıkanması.
-
Elleri dirseklerle beraber yıkamak: Dirsekler dahil kolların yıkanması.
-
Başın dörtte birini meshetmek: Islak eli başın üstüne sürmek.
-
Ayakları topuklarla beraber yıkamak: Topuk kemikleri dahil ayakların yıkanması.
2. Abdestin Sünnetleri
Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) devamlı yaptığı ve bizlere tavsiye ettiği, abdestin sevabını artıran unsurlardır:
-
Niyet etmek: Abdesti ibadet amacıyla almaya kalben niyetlenmek.
-
Besmele ile başlamak: "Bismillah" diyerek başlamak.
-
Elleri bileklere kadar yıkamak: Başlangıçta elleri temizlemek.
-
Misvak kullanmak veya ağzı temizlemek: Diş temizliğine önem vermek.
-
Mazmaz ve İstinşak: Ağza ve burnuna üçer kez su verip temizlemek.
-
Sıraya (Tertip) uymak: Farzları ve sünnetleri ayetteki ve sünnetteki sırasıyla yapmak.
-
Uzuvları üçer kez yıkamak: (Farz olan bir kez yıkamaktır, üç kez yapmak sünnettir).
-
Sağ taraftan başlamak: Önce sağ kolu, sonra sol kolu yıkamak gibi.
-
Kulakları ve boynu meshetmek: Başın tamamını ve kulakları meshetmek.
Abdest Fıkhı
Konuyla ilgili yapılan fıkhi araştırmalarda şu önemli detaylar öne çıkmaktadır:
-
Mezhep Farklılıkları: Hanefi mezhebinde farzlar 4 iken; Şafii mezhebinde "Niyet" ve "Tertip" (sıraya uymak) de farz kabul edilir. Bu nedenle Şafii bir kimsenin niyet etmeden aldığı abdest geçersizdir.
-
Su Tasarrufu: Sünnetleri yerine getirirken suyu israf etmekten kaçınmak da sünnetin bir parçasıdır. Peygamberimiz, nehir kenarında bile olsa suyun israf edilmemesini buyurmuştur.
-
Vesvese Durumu: Eğer kişi farzları yerine getirdiğinden eminse, sadece sünnetleri unuttuğu için abdestini tazelemek zorunda değildir; namazı geçerlidir.
Kapsamlı Abdest Alma Rehberi
Bu rehber, abdestin sadece şeklinden ziyade, hem teknik geçerliliğini hem de manevi derinliğini gözeterek hazırlanmıştır.
1. Hazırlık ve Niyet (Sünnet ve Edep)
-
Niyet: "Niyet ettim Allah rızası için abdest almaya" diyerek kalben ve lisanen niyet edilir. (Niyet, Hanefilerde sünnet, Şafiilerde farzdır).
-
Besmele: Başlarken "Bismillâhirrahmânirrahîm" denir.
-
Misvak/Diş Temizliği: Mümkünse misvak, yoksa parmaklarla dişler ovularak temizlenir.
2. Yıkama Aşamaları (Farz ve Sünnetler)
Abdestin tam ve mükemmel olması için şu sıra takip edilir:
-
Elleri Yıkamak (Sünnet): Bileklere kadar 3 kez yıkanır, parmak araları hilallenir.
-
Ağza Su Verme - Mazmaza (Sünnet): Sağ el ile 3 kez ağza su verilir ve çalkalanır.
-
Buruna Su Verme - İstinşak (Sünnet): Sağ el ile 3 kez buruna su çekilir, sol el ile sümkürülür.
-
Yüzü Yıkamak (FARZ): Alın saç bitiminden çene altına kadar tam 3 kez yıkanır.
-
Kolları Yıkamak (FARZ): Dirseklerle beraber önce sağ, sonra sol kol 3 kez yıkanır.
-
Başı Meshetmek (FARZ): Islak elle başın en az 1/4'ü meshedilir (Sünnet olan tamamını meshetmektir).
-
Kulak ve Boyun (Sünnet): Kulak içleri ve arkası meshedilir, boyna elin tersiyle meshedilir.
-
Ayakları Yıkamak (FARZ): Topuklarla beraber 3 kez yıkanır. Parmak araları iyice temizlenir.
3. Abdestin Mekruhları (Kaçınılması Gerekenler)
Abdestin geçerliliğine zarar vermese de sevabını azaltan davranışlardır:
-
Su İsrafı: Suyu gereğinden fazla (nehir kenarında bile olsa) harcamak.
-
Suyu Sert Çarpmak: Suyu yüze veya kola çarparak dökmemek, sakince yıkamak.
-
Gereksiz Konuşmak: Abdest anında dünya kelamı konuşmak (Zikir ve dualarla meşgul olunmalıdır).
-
Sünnetleri Kasten Terk: Maddeler halinde listelediğimiz sünnetleri "nasılsa farz değil" diyerek bilerek yapmamak.
4. Abdestle İlgili Önemli Püf Noktaları
-
Su Geçirmeyen Maddeler: Tırnakta oje, deri üzerinde suyun altına geçmesini engelleyen yapıştırıcı, katı yağ veya boya varsa farz yerine gelmiş olmaz. Abdest geçersizdir. (Kına ve ince mürekkep engel değildir).
-
Sargı Üzerine Mesh: Eğer bir uzvunuzda yara veya sargı varsa ve yıkamak zarar verecekse, o sargının üzerini bir kez ıslak elle meshetmek yıkama yerine geçer.
-
Kaplama Meshi: Sünnete tam uymak için iki elin parmakları birleştirilip başın tamamının bir kerede meshedilmesine "Kaplama Mesh" denir ve çok faziletlidir.
5. Abdestten Sonraki Sünnetler
-
Kalan sudan ayaktayken birkaç yudum içmek (Şifa niyetine).
-
Kıbleye dönerek Kelime-i Şehadet getirmek.
-
Kadir Suresi'ni okumak.
Unutmayın: Sadece farzlarla yetinmek sizi dini sorumluluktan kurtarır, ancak sünnetlerle süslemek sizi Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) ahlakına yaklaştırır. ATB
Abdestin geçerliliğini korumak ve hangi durumlarda yeniden abdest almak gerektiğini bilmek ibadetlerin sıhhati açısından çok önemlidir. İşte temel fıkhi kaynaklar ve araştırmalar ışığında abdesti bozan ve bozmayan durumların detaylı listesi:
Abdesti Bozan Durumlar
Aşağıdaki durumlar meydana geldiğinde abdest bozulur ve yeniden alınması gerekir:
-
Vücuttan Çıkan Şeyler: Ön ve arkadan çıkan her türlü idrar, dışkı, gaz, meni veya mezi abdesti bozar.
-
Kan ve İrin Akması: Vücudun herhangi bir yerinden çıkan kan, irin veya sarı su, çıktığı yerin çevresine dağıldığı (aktığı) takdirde abdesti bozar. (Sadece nokta şeklinde kalır ve akmazsa bozmaz).
-
Ağız Dolusu Kusmak: Bir seferde gelen ve ağız dolusu olan kusuntu abdesti bozar.
-
Derin Uyku: Yan yatarak veya bir yere yaslanarak, bilincin tamamen kapanacağı şekilde uyumak. (Ancak namazda otururken veya ayaktayken uyuklamak abdesti bozmaz).
-
Bayılma ve Sarhoşluk: Bilincin, çevrede olup biteni anlamayacak derecede kaybolması.
-
Namazda Kahkaha: Namaz kılan bir kişinin, yanındakilerin duyabileceği kadar yüksek sesle gülmesi hem namazını hem de abdestini bozar. (Namaz dışında gülmek abdesti bozmaz).
-
Yara ve İltihaplar: Çıban veya yaradan çıkan kan veya irin, yaranın dışına taşarsa abdesti tazelemek gerekir.
Abdesti Bozmayan Durumlar
Genellikle karıştırılan ancak abdesti bozmayan durumlar şunlardır:
-
Küçük Kan damlaları: Çıktığı yerde kalan, etrafa dağılmayan iğne ucu kadar kanamalar.
-
Ağlamak: Dünyevi veya manevi bir sebeple ağlamak abdesti bozmaz (Namazdayken dünya işi için sesli ağlamak namazı bozar ama abdesti bozmaz).
-
Saç, Sakal veya Tırnak Kesmek: Abdestli iken tırnak kesmek veya saç-sakal tıraşı olmak abdesti bozmaz, kesilen yerleri yıkamak gerekmez.
-
Deri Soyulması: Yaradan bir kabuk düşmesi veya derinin soyulması.
-
Küçük Bir Şeye Yaslanarak Uyuklamak: Eğer kişi tamamen dalmamışsa ve altındaki destek çekildiğinde düşmeyecek vaziyetteyse abdesti bozulmuş sayılmaz.
-
Kan Tükürmek: Tükürükteki kan, tükürükten az ise (tükürük sarı veya beyaz ise) bozmaz. Kan, tükürüğe eşit veya ondan fazla ise (tükürük kırmızı ise) bozar.
Mezheplere Göre Bazı Önemli Farklılıklar
-
Şafii Mezhebi: Bir erkeğin teninin, kendisine nikah düşebilecek bir kadının tenine (arada engel olmadan) değmesi abdesti bozar. Hanefi mezhebinde ise dokunmakla abdest bozulmaz.
-
Kanama Konusu: Şafii mezhebinde vücuttan çıkan kan (ön ve arka uzuvlar hariç) abdesti bozmaz. Hanefilerde ise yukarıda belirtildiği gibi akması bozar.
Abdestin Şifası ve Hikmeti
Abdest sadece bedensel bir temizlik değil, aynı zamanda manevi bir arınmadır. Hadis-i şeriflerde abdest azaları yıkanırken günahların o su damlalarıyla birlikte döküldüğü müjdelenmiştir.
Bu nedenle abdestli bulunmaya gayret etmek (tâhir olmak) İslam ahlakında çok kıymetli görülmüştür. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
