Halk arasında bir kişinin sıra dışı davranışlarını ifade etmek için kullanılan “46'lık” veya “46'lı” tabirinin kökeninde hukuki bir düzenleme bulunuyor. Günümüzde mecazi anlamda kullanılan bu söz, eski Türk Ceza Kanunu'nun akıl hastalığı ve ceza sorumluluğuna ilişkin hükümlerinden geliyor.
46'lık ne demek?
“46'lık” ifadesi, halk arasında akıl hastası olduğu düşünülen veya alışılmışın dışında davranışlar sergileyen kişileri nitelemek için kullanılıyor.
Ancak bu tabirin ortaya çıkışı, günlük konuşmalardan değil, geçmişte yürürlükte bulunan Türk Ceza Kanunu'nun 46. maddesinden kaynaklanıyor.
46'lık tabiri nereden geliyor?
Mülga Türk Ceza Kanunu'nun 46. maddesi, akıl hastalığı nedeniyle ceza sorumluluğu bulunmayan kişilere ilişkin hükümler içeriyordu.
Söz konusu düzenlemeye göre, fiili işlediği sırada akıl hastalığı nedeniyle davranışlarının anlam ve sonuçlarını değerlendiremeyen kişilere ceza verilmiyordu.
Kanunun bu maddesi, zamanla toplumda akıl hastalığı ve cezai ehliyet kavramlarıyla özdeşleşti. Böylece “46'lık” ifadesi günlük konuşma diline yerleşti.
46 raporu nedir?
Eski Türk Ceza Kanunu'nun 46. maddesi kapsamında akıl hastalığı nedeniyle ceza sorumluluğu bulunmadığı değerlendirilen kişilere ilişkin sağlık raporları, halk arasında “46 raporu” veya “deli raporu” olarak anılmaya başlandı.
Zamanla bu kullanım hukuki anlamının dışına çıkarak mecazi bir ifadeye dönüştü.
Günümüzde 46. madde geçerli mi?
2004 yılında kabul edilen yeni Türk Ceza Kanunu ile akıl hastalığına ilişkin hükümler yeniden düzenlendi. Eski kanunun 46. maddesindeki düzenlemenin yerini yeni Türk Ceza Kanunu'nun 32. maddesi aldı.
Yeni düzenlemeye rağmen “46'lık” tabiri halk arasında kullanılmaya devam ediyor.
Günümüzde bu ifade herhangi bir tıbbi tanı veya resmî hukuki statü belirtmiyor. Akıl hastalığı ve ceza sorumluluğuna ilişkin değerlendirmeler ise yürürlükteki Türk Ceza Kanunu hükümleri ve uzman değerlendirmeleri doğrultusunda yapılıyor.





