1873 yılında Rize’nin Çayeli ilçesinde dünyaya gelen İsmail Efendi, henüz 15-16 yaşlarındayken ilim tahsil etmek arzusuyla payitahtın kalbi İstanbul’a doğru yola çıktı. Medrese eğitimini başarıyla tamamlayıp icazetini aldıktan sonra, bilgisi ve hitabetiyle irşat faaliyetlerinde bulunmak üzere Osmanlı’nın eski başkenti Bursa’ya tayin edildi. Ulucami başta olmak üzere Bursa’nın tarihi mabetlerinde müderrislik ve vaazlar vererek halkı aydınlattı.
TİCARETTEN YEREL YÖNETİME
1910 yılına gelindiğinde İsmail Efendi için yeni bir durak belirdi: İnegöl. Burada kereste ticareti ve yumurta sandığı üretimiyle iş dünyasına atıldı. Ancak vatanın işgal altında olduğu o karanlık günlerde, onun hem manevi liderliğine hem de idari becerisine ihtiyaç duyuldu.
Bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün isteği ve Refet Bele’nin gönderdiği tarihi telgrafla, 17 Eylül 1920’de İnegöl Belediye Başkanlığı görevine atandı. Milli Mücadele’nin en zorlu yıllarında, şehrin yönetimini üstlenerek büyük bir sorumluluk altına girdi.
ESARET VE HÜRRİYET YOLU
İsmail Efendi’nin belediye başkanlığı dönemi, Yunan işgalinin gölgesinde büyük kahramanlıklarla geçti. Üç farklı dönemde yürüttüğü bu görev sırasında, 20 Temmuz 1922’de Yunan işgal kuvvetleri tarafından esir alındı. Bir belediye başkanı olmasına rağmen, işgalciler tarafından Mudanya’ya kadar yaya olarak yürütüldü.
Vatan sevdası onu önce Bulgaristan'ın Filibe kentine, ardından Gümülcine’ye sürükledi. Aylarca süren bu çileli esaret dönemi, 22 Kasım 1922’deki esir değişimiyle son buldu ve İsmail Efendi hürriyetine kavuşarak çok sevdiği İnegöl’e geri döndü.
MODERN İNEGÖL’ÜN MİMARLARINDAN
Savaştan sonra kılıcı bırakıp kalemi ve ticari dehasını kuşanan İsmail Efendi, İnegöl’ün ekonomik kalkınmasında da öncü rol oynadı. 1927-1930 yılları arasında İnegöl Ticaret ve Sanayi Odası’nın yönetim kurulu başkanlığını yürüterek bölge ekonomisine yön verdi. Siyasi hayatta da aktif kalarak Serbest Cumhuriyet Fırkası Bursa Teşkilatı’nın kurucu kadrosunda yer aldı.
81 yıllık ömrüne sığdırdığı sayısız başarı, verilen onurlu mücadeleler ve İnegöl’e bıraktığı silinmez izlerle 18 Mayıs 1954 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Bugün İnegöl’ün tarihinde hem bir din alimi hem de kahraman bir devlet adamı olarak anılmaya devam ediyor.
