Günümüzde iletişimin büyük bölümü dijital platformlara taşınırken, WhatsApp grupları ve Twitter paylaşımlarında yapılan yorumların dini açıdan hükmü merak ediliyor.
Özellikle gıybetin kapsamı, hangi durumlarda günah sayıldığı ve istisnaları sıkça tartışılıyor. İşte gıybetle ilgili en çok sorulan sorular ve yanıtları…
WhatsApp ve Twitter’da Yapılan Gıybet Günah Sayılır mı?
Evet, sayılır. Gıybetin işlendiği araç (söz, yazı, mesaj veya tweet) hükmü değiştirmez. Hatta sosyal medyada yapılan gıybet, daha fazla kişiye ulaştığı ve kalıcı bir iz bıraktığı için sorumluluğu daha ağır olabilir.
Bir kişi hakkında WhatsApp gruplarında veya Twitter’da yapılan olumsuz yorumlar, kişi orada olmasa bile gıybet sayılabilir. Dijital ortamda yapılması hükmü değiştirmez.
Bir kişi hakkında gıybet içeren bir tweet atmak veya bir WhatsApp grubunda yazışmak, o kişinin onurunu binlerce kişinin önünde zedelemek anlamına gelebilir.
Gıybetin günahı, yapıldığı ortama veya araca göre değil, içeriğine göre belirlenir.
Hatta sosyal medyada yapılan gıybet, yüz yüze yapılandan daha ağır bile olabilir; çünkü:
- Binlerce kişiye yayılabilir
- Yazı kalıcıdır, silinse bile ekran görüntüsü dolaşabilir
- Kişinin itibarına verilen zarar çok daha büyük olur
- "Beğeni" ve "retweet" ile yayanlar da günahtan pay alır
Gıybet Nedir, Hangi Durumlar Bu Kapsama Girer?
Gıybet, bir kişinin arkasından hoşlanmayacağı bir özelliğinin konuşulmasıdır. Bu durum doğru bile olsa gıybet sayılır. Kişinin fiziksel özellikleri, davranışları, özel hayatı veya hataları bu kapsamda değerlendirilir.
Gıybet; bir kişinin arkasından, duyduğu zaman hoşlanmayacağı bir kusurunu veya özelliğini konuşmaktır. Bu durum kişinin bedeni, dini, dünyası, ahlakı veya ailesiyle ilgili olabilir.
Temel ölçü şudur: O kişi orada olsaydı ve senin bu söylediklerini duysaydı üzülür müydü? Cevabın evet ise, bu gıybettir.
Gıybet; bir kişinin arkasından, onun hoşlanmayacağı bir şeyi — bedenî, ahlakî, sosyal, ekonomik herhangi bir kusurunu — başkalarına anlatmaktır.
Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurulur:
"...Biriniz diğerinin arkasından çekiştirmesin. Hiçbiriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı?" (Hucurât, 12)
Hz. Peygamber (s.a.v.) gıybeti şöyle tanımlamıştır:
"Kardeşini, hoşlanmayacağı bir şeyle anmandır." (Müslim, Birr, 70)
“Bir kimsenin arkasından, duyduğunda hoşuna gitmeyecek şeyleri söylemek gıybettir.”
Doğru Söylenen Sözler de Gıybet Olur mu?
En çok karıştırılan nokta burasıdır: Evet, doğruyu söylemek gıybettir. * Eğer söylediğin şey o kişide varsa, gıybet olur.
Kişinin hoşlanmayacağı bir gerçeği arkasından söylemek gıybettir. Doğru olması, günahı ortadan kaldırmaz.
-
Eğer söylediğin şey o kişide yoksa, bu iftira olur ki o çok daha büyük bir günahtır. Yani "Ama ben yalan söylemiyorum ki, gerçekten öyle biri" demek, yapılan eylemi gıybet olmaktan çıkarmaz.
Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Gıybet nedir biliyor musunuz?” Sahabe: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” deyince, “Kardeşini hoşlanmadığı bir şeyle anmandır” buyurdu. “Ya o söylediğimiz onda varsa?” diye sorulunca da: “Eğer onda varsa gıybet etmişsindir, yoksa iftira etmiş olursun” buyurdu. (Müslim, Birr, 70)
Kişinin arkasından konuşulan şey:
- Doğruysa → Gıybet
- Yanlışsa → İftira (daha büyük günah)
Dedikodu ile Gıybet Aynı mı?
Halk dilinde genellikle aynı anlamda kullanılırlar ancak küçük bir fark vardır:
-
Gıybet: Birinin arkasından hoşlanmayacağı bir durumu konuşmaktır.
-
Dedikodu (Nemime): İnsanlar arasında laf taşıyarak aralarını bozma amacını da taşır. Dedikodu daha çok "o şunu demiş, bu bunu yapmış" diyerek fitne çıkarma eylemidir.
-
Hz. Peygamber (s.a.v.): "Koğuculuk yapan cennete giremez." (Buharî, Edeb, 50)
Hangi Durumlarda Gıybet Günah Olmaz?
Bazı istisnai durumlarda, toplumsal fayda gözetilerek birinin arkasından konuşmak "gıybet" kapsamına girmez:
-
Mazlumun Şikayeti: Birinden zulüm gören birinin, hakkını aramak için yetkili makamlara (hakim, polis vb.) durumu anlatması. Mahkemede şahitlik yapmak.
-
Fetva Almak: Birinin bir din görevlisine gelip "Eşim/babam bana şöyle davranıyor, ne yapmalıyım?" diye sorması.
-
Uyarmak ve Sakındırmak: Bir kişiyle ortaklık kuracak olanı korumak için "O kişi bu işte güvenilir değildir" demek veya birinin kötülüğünden başkalarını korumak amacıyla bilgi vermek.
-
Açıkça Günah İşleyenler: Yaptığı kötülüğü gizlemeyen, toplum içinde çekinmeden haram işleyen kişilerin bu durumlarını konuşmak (kişiyi ıslah etmek veya başkalarını korumak niyetiyle).
-
Evlilik, ortaklık, ticaret gibi konularda istişare ederken doğru bilgi vermek (örneğin “Bu kişi güvenilmez” diyerek uyarmak).
-
İnsanları şerden korumak için zalim, açıktan günah işleyen fâsık veya bid’at ehlinin açık kusurlarını söylemek.
-
Dini yanlış anlatanların aleni hatalarını düzeltmek.
Gıybetin Tövbesi Olur mu? Nasıl Olur?
Evet, her günahın olduğu gibi gıybetin de tövbesi vardır. Ancak gıybet bir kul hakkıdır.
-
Pişmanlık: Öncelikle Allah'tan af dilenir ve tövbe edilir.
-
Helalleşmek: Mümkünse gıybeti yapılan kişiye gidip durumu anlatarak helallik alınmalıdır. Ancak bu bazen daha fazla zarar verebilir; bu durumda bazı alimler "o kişi için dua et, iyiliklerinden ona bağışla" demiştir. Eğer gıybeti haber vermek kişiyi daha çok incitecekse veya fitneye yol açacaksa, söylemeden çok dua etmek ve hayır işlemek daha doğrudur. Bu konuda İmam Gazali ve İbn Hacer el-Askalani farklı görüşler aktarmıştır. Bazı âlimler bu durumda “helallik istemek vacip değildir, istiğfar ve dua yeter” derse de en sahih görüş, mümkünse helallik istemektir
-
İstisna: Eğer durumu anlatmak o kişiyi daha çok üzecekse veya aradaki ilişkiyi tamamen koparacaksa, gıybet yapılan yerlerde o kişinin iyi yönlerini anlatmak ve onun adına dua (hayır duası) etmek tavsiye edilir.
Ünlü ve Sanatçıların Skandallarını Konuşmak Gıybet Olur mu?
Evet, olur. Bir kişinin ünlü olması, onun şeref ve onurunun dokunulmazlığını ortadan kaldırmaz.
Özel hayatın gizliliğini ihlal eden her konuşma gıybet sınırına girer.
Ancak sanatçının topluma örnek olan veya toplumu ilgilendiren "mesleki" hataları eleştirilebilir; fakat kişisel kusurları ve özel hayatındaki gizli halleri gıybettir.
Ünlü olsalar bile bir Müslümanın (veya zimmi kâfirin) kişisel kusur ve skandallarını dedikodu niyetiyle konuşmak veya sosyal medyada yaymak gıybettir. Haber sitelerinde çıkmış olsa bile bunları merak edip okumak, paylaşmak veya “şu sanatçı şöyle yapmış” diye konuşmak, gıybeti tasdik etmek veya yaymak anlamına gelir.
Ancak istisna varsa (örneğin açıkça günah işliyor ve insanları uyarmak içinse) caiz olabilir. Yoksa uzak durmak gerekir; çünkü bu tür haberleri takip etmek kalbiyle kötülüğe rıza göstermek sayılabilir
Bu mesele niyete ve içeriğe göre değişir:
Sanatçılarla ilgili Gıybet sayılan durumlar şunlardır:
- Salt merak, eğlence veya çekiştirme amacıyla yazmak/konuşmak
- Sosyal medyada alay etmek, küçük düşürmek
- Aile hayatı, özel ilişkiler gibi mahrem konuları yaymak
Gıybet sayılmayan / daha hafif olan durumlar:
- Kamuoyunu etkileyen toplumsal bir yanlışı eleştirmek (örn. zararlı içerik üretimi)
- Habercilik amacıyla tarafsız bilgi vermek
- Alenen yapılan ve zaten kamuoyunda bilinen eylemleri tartışmak
Genel kural: Ünlü olmak, bir kişiyi gıybetten muaf kılmaz. Ancak kamuya mal olmuş kişilerin kamusal eylemleri eleştirilebilir.
Siyaset ve Politikacıları Eleştirmek Dedikodu mu?
Burada ince bir çizgi vardır:
-
Politik Eleştiri: Bir siyasetçinin uyguladığı politikaları, kararlarını, vaatlerini veya yönetim biçimini eleştirmek gıybet değildir. Bu kamuoyunu ilgilendiren bir tartışmadır.
-
Kişisel Saldırı: Siyasetçinin ailesini, fiziksel özelliklerini veya halka mal olmamış özel hayatındaki bir kusurunu konuşmak gıybettir.
Kişisel kusur ve karakterine yönelik arkadan eleştiri gıybettir. “Şu politikacı şöyle yaptı, şöyledir” diye kin, nefret veya dedikodu niyetiyle konuşmak haramdır.
Caiz olduğunu savunanların argümanları:
- Siyasetçiler kamu görevi üstlenmiştir; yaptıkları iş kamuya aittir
- Zulme ve haksızlığa karşı hesap sormak, İslam'da bir haktır hatta görevdir
- "Hakkı söylemek en büyük cihaddır" hadisi bu kapsamda değerlendirilir
- Kamu yararını ilgilendiren eleştiri, meşru gıybet istisnalarına girer
Dikkat edilmesi gereken sınırlar:
- Siyasi eleştiri adil ve gerçeğe dayalı olmalıdır
- Özel hayat, aile ve kişisel kusurları karıştırmak gıybet olabilir
- İftira ve yalan hiçbir koşulda caiz değildir
- Eleştirinin amacı ıslah ve hesap sorma olmalı, kin ve intikam olmamalıdır
Sonuç: Siyasetçilerin kamusal icraatlarını eleştirmek gıybet değil, meşru bir haktır. Ancak kişisel ve özel hayatlarına dalmak gıybet sınırına girebilir.
Dil, kalbin aynasıdır. Başkalarının kusurlarıyla meşgul olan, kendi kusurlarını görmeye vakit bulamaz. Üreticiliğini (yaratıcılığını) başkalarını çekiştirmek için değil, kendi hayatını güzelleştirmek için kullanmalısın.
"Başkalarının ayıplarını anlatmak istiyorsan, önce kendi ayıplarından başla."
"Allah’ım! Dilimizi yalandan, gıybetten ve başkalarının onurunu zedeleyecek her türlü sözden muhafaza eyle. Kalbimizi sevgiyle, zihnimizi faydalı işlerle meşgul et. Amin."
Gıybet büyük günahlardandır ve kul hakkıdır. Dilimizi korumak için “Bu sözü yüzüne söylesem hoşuna gider mi?” diye kendimize soralım. Allah hepimizi gıybetten korusun. Amin. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
