Yüksek sıcaklık ve nem, vücudun ısı dengesini bozabiliyor. Uzmanlar, bazı belirtilerin görülmesi halinde acil müdahalenin hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.
Yaz mevsiminin etkisini yoğun biçimde gösterdiği günlerde sıcak çarpması, ciddi sağlık sorunları arasında öne çıkıyor. İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Murat Kemahlı, vücut sıcaklığının hızla 40 derece ve üzerine çıkmasıyla gelişebilen tablonun hayati risk taşıdığını belirtti.
Dünya Sağlık Örgütü de sıcak çarpmasını yüksek ölüm riski taşıyan tıbbi bir acil durum olarak tanımlıyor. Aşırı sıcakların kalp-damar hastalıkları, diyabet ve böbrek rahatsızlıkları gibi mevcut sağlık sorunlarını ağırlaştırabileceği bildiriliyor.
Sıcak çarpması nasıl ortaya çıkıyor?
Vücut, normal koşullarda terleme ve dolaşım sistemi aracılığıyla sıcaklığını dengede tutuyor. Ancak sıcaklık ve nemin yükselmesi, bu doğal soğutma mekanizmalarının yetersiz kalmasına yol açabiliyor.
Dr. Kemahlı, vücut sıcaklığının kontrol edilememesi halinde başta beyin olmak üzere hayati organların zarar görebileceğini ifade etti. Sıcak çarpmasının hızlı gelişebileceğini belirten Kemahlı, belirtilerin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı.
Sıcak çarpmasının belirtileri nelerdir?
Ani yükselen ateş, sıcak ve kızarık cilt, şiddetli baş ağrısı, hızlı nabız, bulantı, kusma ve bilinç bulanıklığı sıcak çarpmasının başlıca belirtileri arasında bulunuyor.
Sersemlik, davranış değişikliği, halüsinasyon, bayılma veya nöbet görülmesi tablonun ağırlaştığına işaret edebiliyor. Sağlık Bakanlığı kaynaklarında da 40 derece ve üzerindeki ateş, bilinç değişikliği, terleyememe veya aşırı terleme, hızlı nabız ve kusma acil değerlendirme gerektiren bulgular arasında gösteriliyor.
Kimler daha fazla risk altında?
Dr. Kemahlı, 5 yaşın altındaki çocuklar ile 65 yaş üzerindeki kişilerin sıcak havadan daha hızlı etkilenebileceğini söyledi. Kalp, tansiyon, diyabet ve böbrek hastalığı bulunanların da yüksek sıcaklıklarda daha dikkatli olması gerekiyor.
Hamileler, aşırı kilolu bireyler, güneş altında çalışanlar, yalnız yaşayan yaşlılar ve günlük ihtiyaçlarını tek başına karşılamakta zorlanan hastalar da risk grubunda bulunuyor. Sağlık Bakanlığı, risk altındaki yaşlıların ve yetişkinlerin sıcak çarpması belirtileri yönünden düzenli olarak kontrol edilmesini öneriyor.
Sıcak çarpmasında ilk müdahale nasıl yapılmalı?
Sıcak çarpmasından şüphelenilen kişi vakit kaybetmeden serin, gölgeli ve hava akımı bulunan bir yere alınmalı. Sıkı giysiler gevşetilmeli, vücut ısısının düşürülmesi için boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerine serin bez uygulanmalı.
Kişinin bilinci tamamen açıksa ve rahatça yutabiliyorsa su içmesi sağlanabilir. Bilinci kapalı, bulanık veya kusma riski bulunan kişiye ise ağızdan kesinlikle sıvı verilmemeli.
Dr. Kemahlı, ciddi belirtilerde zaman kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nden yardım istenmesi gerektiğini belirtti. Dünya Sağlık Örgütü de bayılma, bilinç kaybı, baş dönmesi ve bulantı gibi bulgularda acil tıbbi yardım alınmasını öneriyor.
Saat 11.00 ile 16.00 arasında dikkat
Günün en sıcak saatlerinde doğrudan güneş altında kalmak, sıcak çarpması riskini artırabiliyor. Dr. Kemahlı, zorunlu olmadıkça 11.00-16.00 saatleri arasında dışarı çıkılmamasını tavsiye etti.
Açık alanda çalışmak zorunda olanların gölgede sık mola vermesi, fiziksel yükü azaltması ve düzenli sıvı tüketmesi önem taşıyor. ABD Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü de sıcak ortamda çalışma süresinin sınırlandırılmasını ve serin alanlarda dinlenme aralarının artırılmasını öneriyor.
Sıcaklardan korunmak için 8 önemli öneri
Dr. Kemahlı, güneşin etkili olduğu saatlerde dışarı çıkmaktan kaçınılması ve açık renkli, ince, bol giysilerin tercih edilmesi gerektiğini belirtti. Gün boyunca yeterli miktarda su tüketilmesi, susama hissi beklenmeden sıvı alınması önem taşıyor.
Ağır egzersizlerin günün serin saatlerine bırakılması, serin ve gölgeli ortamlarda bulunulması öneriliyor. Risk grubundaki çocukların, yaşlıların ve hastaların uzun süre yalnız bırakılmaması gerekiyor.
Beslenmede yağlı ve ağır yiyecekler yerine daha hafif seçeneklerin tercih edilmesi tavsiye ediliyor. Şekerli içeceklerin yerine su tüketilmesi, gerektiğinde kişinin sağlık durumuna uygun biçimde doğal maden suyundan yararlanılması öneriliyor.
Park edilmiş araçlarda çocuk bırakılmamalı
Uzmanlar, kısa süreliğine dahi olsa çocukların, yaşlıların, engelli bireylerin veya hayvanların park edilmiş araçlarda bırakılmaması gerektiğini vurguluyor. Araç içi sıcaklığı, dış ortam sıcaklığından çok daha hızlı yükselerek kısa sürede hayati tehlikeye neden olabiliyor.
Sağlık Bakanlığı, klima açık olsa bile park edilen araçlarda çocuk ve hayvan bırakılmaması gerektiğini belirtiyor. Kapalı alanların düzenli olarak havalandırılması ve güneş alan pencerelerin perde veya güneşliklerle kapatılması da öneriliyor.
