Takvimler 17 Ocak’ı gösterdiğinde, dünya tarihinde birbirinden çok farklı olaylar aynı güne sığmış durumda. Bazı yıllarda imparatorlukların kaderini etkileyen kararlar alınmış, bazı yıllarda kültür ve edebiyatın yönünü değiştiren eserler ortaya çıkmış, bazı yıllarda ise savaşlar, depremler ve siyasi kırılmalar manşet olmuş.
İşte 17 Ocak tarihinde öne çıkan gelişmelerin derli toplu ve özgün bir özeti…
Roma’da siyasi dengeleri sarsan evlilik (MÖ 38)
MÖ 38 yılında Roma’da güç mücadelelerinin göbeğinde bulunan Octavius’un, eşi Scribonia’dan ayrılıp Livia Drusilla ile evlenmesi, dönemin kırılgan siyasi dengelerini etkileyen adımlardan biri olarak kayıtlara geçti. Bu hamlenin, Roma’daki ittifak ilişkilerinde yeni gerilimlere kapı araladığı aktarılıyor.
Osmanlı’nın doğuşu: 1299
17 Ocak, Türk tarihinin en önemli kırılma noktalarından biriyle de anılıyor. 1299 yılında Osman Gazi’nin Söğüt ve Domaniç çevresinde bağımsızlık ilan ettiği ve Osmanlı Devleti’nin kuruluş sürecinin başladığı kabul ediliyor. Bu tarih, yüzyıllar sürecek bir imparatorluk yolculuğunun ilk adımlarından biri olarak görülüyor.
Papalık Roma’ya geri döndü (1377)
1377’de XI. Gregorius’un Roma’ya ulaşmasıyla birlikte Papalık makamı Avignon’dan tekrar Roma’ya taşındı. Bu gelişme, Avrupa siyasetinde ve Katolik dünyasında otorite tartışmalarının yeniden şekillenmesine zemin hazırlayan dönüm noktaları arasında yer alıyor.
Don Kişot sahneye çıktı (1605)
Edebiyat tarihinin en büyük eserlerinden biri kabul edilen Don Kişot, 17 Ocak 1605’te ilk kez yayımlandı. Cervantes’in bu romanı, sadece kendi dönemini değil, sonraki yüzyılların anlatı dilini de etkileyen, modern roman anlayışının temel taşlarından biri olarak gösteriliyor.
Avrupa’nın kahve kültüründe ilk adımlardan biri: Viyana (1685)
1685 yılında Viyana’da Johannes Diodato tarafından ilk kafenin açılması, Avrupa’da kahve kültürünün yaygınlaşmasında sembolik bir eşik olarak anılıyor. Bugün Viyana’nın kahveyle özdeşleşen kimliğinin arkasında, bu dönemin etkisi olduğu düşünülüyor.
James Cook’un Antarktika yolculuğu (1773)
Keşif çağının en önemli denizcilerinden biri olan James Cook, 1773’te Antarktik Dairesi’ne doğru ilk seferine çıktı. Bu yolculuk, Güney Kutbu çevresindeki keşiflerin bilimsel temele oturmasında önemli bir adım olarak kabul ediliyor.
İstanbul’un “yer altı” simgesi: Karaköy-Beyoğlu Tüneli (1875)
İstanbul’un şehir hafızasına kazınan en özel ulaşım hatlarından biri olan Karaköy–Beyoğlu Tüneli, 17 Ocak 1875’te işletmeye açıldı. Tünel, dünyanın en eski yer altı toplu taşıma sistemleri arasında sayılıyor ve bugün hâlâ İstanbul’un simgelerinden biri olmayı sürdürüyor.
Sahne sanatlarında iz bırakan bir eser: Vişne Bahçesi (1904)
Rus tiyatrosunun en güçlü eserlerinden biri olan Anton Çehov imzalı Vişne Bahçesi, 1904 yılında Moskova Sanat Tiyatrosu’nda ilk kez sahnelendi. Eser, toplumsal dönüşümün bireyler üzerindeki etkisini anlatan klasiklerden biri olarak görülüyor.
Spor tarihine geçen ilk Fenerbahçe–Galatasaray maçı (1909)
Türk futbolunun en büyük rekabetlerinden biri olan Fenerbahçe–Galatasaray derbisinin ilk karşılaşması 17 Ocak 1909’da oynandı. Tarihe geçen bu ilk maçta Galatasaray’ın 2-0 kazandığı kaydediliyor.
ABD’de alkol yasağının başlangıcı (1920)
17 Ocak 1920’de ABD’de alkol yasağı dönemi resmen başladı. “Volstead Act” ile yürürlüğe giren süreç, toplum düzeninden ekonomiye kadar pek çok alanda etkili olmuş; aynı zamanda kaçak içki piyasasının büyümesiyle de anılmıştı.
Mustafa Kemal’in İzmit’teki basın toplantısı (1923)
Cumhuriyet’e giden süreçte kritik olaylardan biri olan İzmit Basın Toplantısı, 17 Ocak 1923’te sabaha karşı sona erdi. Mustafa Kemal Paşa’nın gazetecilerle yaptığı bu görüşme, dönemin siyasal yönelimleri açısından önemli bir eşik kabul ediliyor.
USS Nautilus: Nükleer denizaltı dönemi başladı (1955)
1955 yılı, askeri teknoloji açısından bir dönüm noktasıydı. ABD’ye ait “USS Nautilus”, nükleer enerjiyle çalışan ilk denizaltı olarak suya indirildi. Bu gelişme, denizcilik ve savunma teknolojilerinde yeni bir çağın başlangıcı olarak değerlendiriliyor.
Siyasi suikast ve kriz: Patrice Lumumba (1961)
Kongo’nun ilk başbakanlarından Patrice Lumumba, 17 Ocak 1961’de öldürüldü. Bu olay, Afrika’daki bağımsızlık süreçlerinin en çalkantılı dönemlerinden biri olarak tarihe geçti.
İspanya’da nükleer kriz (1966)
1966’da bir ABD B-52 bombardıman uçağı, yakıt ikmali sırasında havada çarpışma yaşadı. Olayın ardından hidrojen bombalarının İspanya’daki Palomares bölgesi civarına düştüğü ve çevresel risk tartışmalarının gündeme geldiği kaydedildi.
Türkiye’de bir dönemin sembolü: “Son Anadolu parsı” (1974)
17 Ocak 1974 tarihi, doğa tarihi açısından üzücü bir bilgiyle de hatırlanıyor. Resmî kayıtlara göre son Anadolu parsının bu tarihte öldürüldüğü ifade ediliyor. Bu olay, Türkiye’de yaban hayatı ve türlerin korunması konusunda hafızalara kazınan örneklerden biri.
Körfez Savaşı’nın başlangıcı (1991)
17 Ocak 1991’de II. Körfez Savaşı başladı. Müttefik hava operasyonları Irak ve Kuveyt’teki hedeflere yönelirken, Irak’ın İsrail’e Scud füzeleri gönderdiği bilgisi de aynı günün gelişmeleri arasında yer aldı. Bu tarih, 90’lı yılların dünya siyasetini etkileyen en önemli askeri kırılmalardan biri olarak görülüyor.
Büyük depremler ABD ve Japonya (1994–1995)
17 Ocak, yakın tarihte iki büyük depremle de anılıyor.
- 1994’te ABD’nin Güney Kaliforniya bölgesinde meydana gelen 6,7 büyüklüğündeki depremde çok sayıda can kaybı yaşandığı ve ciddi ekonomik zarar oluştuğu bildirildi.
- 1995’te ise Japonya’nın Osaka–Kobe hattında 7,2 büyüklüğünde deprem meydana geldi; binlerce insanın hayatını kaybettiği açıklandı.
Türkiye’de güvenlik gündemi! İstanbul’daki operasyon (2000)
2000 yılında İstanbul’da bir villaya düzenlenen operasyon sırasında çıkan çatışmada Hizbullah’ın elebaşı olarak bilinen Hüseyin Velioğlu’nun öldürüldüğü, devam eden operasyonlarda ise “mezar evler” olarak anılan yapıların ortaya çıkarıldığı aktarıldı.
Nyiragongo Yanardağı patladı (2002)
2002’de Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki Nyiragongo Yanardağı’nın patlaması, yüzbinlerce kişinin yerinden olmasına neden olan büyük bir afet olarak kayda geçti.
KKTC’de veda: Rauf Denktaş (2012)
17 Ocak 2012’de KKTC’nin kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’ın cenaze töreni düzenlendi. Lefkoşa’da yapılan törenin ardından Denktaş, Cumhuriyet Parkı’ndaki anıt mezara defnedildi.
