Kütahya’nın sokaklarında büyüyenlerin, çocukluğunu mahalle aralarında geçirenlerin, çarşı içinde yapılan uzun sohbetlere kulak misafiri olanların çok iyi bildiği bir gerçek vardır: Kütahya’da konuşulan dil, başka şehirlerde pek karşılığı olmayan kelimelerle şekillenir. Bu kelimeler bazen tek başına bir cümleye bedeldir, bazen de konuşanın Kütahyalı olduğunu hiç sormadan ele verir.
Kütahya’ya özgü bu sözcükler yalnızca konuşmayı kolaylaştırmaz; kentin insan ilişkilerini, gündelik yaşamını ve yerleşik alışkanlıklarını da yansıtır. Kütahyalılar bu kelimeleri duyduğunda ne anlatılmak istendiğini hemen kavrar; şehir dışından gelenler ise çoğu zaman durup düşünür. İşte Kütahya ağzında en çok kullanılan ve günlük hayatta sıkça duyulan 10 yerel kelime ve anlamları…
1. Gadanı Alayım
Kütahya’da sevgi ve samimiyet göstergesidir. Birine kızmadan, içten bir yakınlıkla söylenir.
“Gel gadanı alayım” denildiğinde, sertlik değil şefkat anlaşılır.
2. Hee
Onay, kabullenme ya da konuşmayı sürdürme anlamı taşır.
“Hee, anladım” ifadesi Kütahya sohbetlerinde sıkça kullanılır.
3. Iramaz
Kütahya ağzında “uymaz”, “yakışmaz” anlamındadır.
“Bu hareket sana iramaz” denildiğinde, davranışın uygun olmadığı anlatılır.
4. Deyinmek
Bir konuyu üstü kapalı şekilde dile getirmek, ima etmek anlamına gelir.
“Orada ona biraz deyindi” ifadesi Kütahya’da yaygındır.
5. Eşkin
Hareketli, yerinde duramayan, özellikle çocuklar için kullanılan bir kelimedir.
“Bu çocuk çok eşkin” denildiğinde anlatılmak istenen nettir.
6. Zaar
Kesin olmayan bir durumu ifade eder. “Herhalde”, “galiba” anlamında kullanılır.
“Zaar geç kalacak” cümlesi Kütahya’da tanıdıktır.
7. Bıldır
Geçmiş zamanı ifade eder. “Geçen yıl” anlamına gelir.
“Bıldır bu vakitler daha soğuktu” ifadesi sıkça duyulur.
8. Pırtlamak
Bir anda yerinden fırlamak, hızlıca kalkmak anlamındadır.
“Yerinden pırtladı gitti” ifadesi günlük konuşmada yer alır.
9. Yavşamak
Aşırı samimi olmak, gereğinden fazla yakın davranmak anlamı taşır.
Uyarı ya da sitem içeren cümlelerde kullanılır.
10. Hadi Bakalım
Kütahya’da konuşmayı tamamlayan, teşvik ya da geçiş anlamı taşıyan bir kalıptır.
“Hadi bakalım hayırlısı” cümlesi tek başına yeterlidir.
Bonus-1. Cıbıldak
Üstsüz veya ince giyinmiş anlamındadır.
“Cıbıldak dolaşma” denir.
Bonus-2. Gıvrak
Hızlı ve çevik anlamında kullanılır.
“Çocuk çok gıvrak” denildiğinde beceriklilik anlatılır.
Kütahya Ağzı Şehrin Sessiz Kültürüdür
Bu kelimeler Kütahya’da yalnızca günlük konuşmanın parçası değildir; kuşaktan kuşağa aktarılan sözlü kültürün canlı örnekleridir. Yerel dil yaşadıkça, şehrin hafızası da canlı kalır. Kütahya’ya yeni gelenlerin bu kelimeleri öğrenmesi, kente alışmanın en doğal yollarından biri olarak görülür.
Kütahyalılar için bu sözcükler, nereli olunduğunu anlatan sessiz ama güçlü bir işarettir.
