Bursa’nın sokaklarında büyüyenlerin, çocukluğunu mahalle aralarında top oynayarak geçirenlerin, Ulucami çevresinde yapılan sohbetlere kulak kabartanların çok iyi bildiği bir gerçek vardır: Bursa’da konuşulan dil, başka şehirlerde pek karşılığı olmayan kelimelerle doludur. Bu kelimeler bazen tek başına bir cümleye bedeldir, bazen de duyanın nereli olduğunu ele verir.
Bursa’ya özgü bu sözcükler yalnızca iletişimi kolaylaştırmaz; kentin sosyal yapısını, insan ilişkilerini ve gündelik yaşam alışkanlıklarını da yansıtır. Bursalılar bu kelimeleri duyduğunda ne anlatılmak istendiğini anında kavrar; şehir dışından gelenler ise çoğu zaman durup düşünmek zorunda kalır. İşte Bursa ağzının en bilinen ve günlük hayatta sıkça kullanılan 10 yerel kelimesi ve anlamları…
1. Gari
Bursa’da en çok duyulan kelimelerin başında gelir. “Artık”, “şimdi”, “bundan sonra” gibi anlamlar taşır.
“Gari gelmiyorum” dendiğinde, kararın net olduğu anlaşılır.
2. Hödük
Bursa’da hödük kelimesi kaba, görgüsüz, düşüncesiz davranan kişiler için kullanılır. Hakaret boyutuna varmadan, sitem ve hafif alay içeren bir ifadedir.
“Biraz hödüklük etti” denildiğinde, durum herkesçe anlaşılır.
3. İtelemek
Standart Türkçede de kullanılan bu kelime Bursa’da çok daha yaygındır. Bir işi bilerek geciktirmek, ağırdan almak anlamı taşır.
“İşi yine iteledi” cümlesi Bursa sohbetlerinin vazgeçilmezidir.
4. He mi?
Bursalıların onay alma cümlesidir. “Öyle değil mi?”, “doğru mu?” anlamına gelir.
“Akşam çıkıyoruz, he mi?” ifadesi samimi konuşmaların parçasıdır.
5. Cıbıl
Bursa ağzında cıbıl kelimesi, üstü başı düzgün olmayan ya da bir şeyden yoksun anlamında kullanılır.
“Çocuk cıbıl cıbıl dışarı çıkmış” gibi cümlelerde sıkça duyulur.
6. Zaar
Kesinlik içermeyen, tahmin belirten bir kelimedir. “Herhalde”, “galiba” anlamına gelir.
“Zaar yağmur yağacak” denildiğinde, beklenti ifade edilmiş olur.
7. Çöğdürmek
Bir işi karmaşık hâle getirmek, içinden çıkılmaz duruma sokmak anlamına gelir.
“Bu işi iyice çöğdürdün” ifadesi Bursa’da oldukça tanıdıktır.
8. Dıvrık
Genellikle çocuklar için kullanılan bu kelime, hareketli, yaramaz ve yerinde duramayan anlamına gelir.
“Bu çocuk çok dıvrık” denildiğinde anlatılmak istenen nettir.
9. Yumulmak
Bir yere aniden ve topluca yönelmek anlamında kullanılır.
“İndirim var deyince herkes mağazaya yumuldu” ifadesi Bursa’da sık duyulur.
10. Hadi Bakam
Bursa ağzının en karakteristik kalıplarından biridir. Teşvik, acele ettirme ya da onay anlamı taşır.
“Hadi bakam çıkıyoruz” cümlesi, konuşmayı tek başına tamamlar.
Bursa Ağzı Kente Dair Sessiz Bir Kimliktir
Bu kelimeler Bursa’da yalnızca günlük konuşmanın parçaları değildir; kuşaktan kuşağa aktarılan sözlü kültürün bir yansımasıdır. Yerel dil yaşadıkça, şehrin hafızası da canlı kalır. Bursa’ya yeni gelenlerin bu kelimelere aşina olması, kente uyum sağlamanın en doğal yollarından biri olarak görülür.
Bursalılar için bu sözcükler, nereli olunduğunu anlatan sessiz ama güçlü bir işarettir.
