Dünya genelinde silah ticareti son yıllarda dikkat çekici şekilde büyümeye devam ediyor. Uluslararası raporlara göre özellikle Avrupa ülkelerinin artan güvenlik endişeleri silah alımlarını ciddi ölçüde yükseltti. Bu gelişmeler küresel silah pazarında dengeleri değiştirirken Türkiye’nin de bu alandaki konumu giderek farklı bir noktaya taşınıyor.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından yayımlanan son verilere göre, 2021-2025 döneminde küresel büyük silah transferleri önceki beş yıllık döneme kıyasla yaklaşık yüzde 10 arttı. Bu artışın en önemli nedenlerinden biri ise Avrupa ülkelerinin hızla yükselen silah talebi oldu.
ABD Silah İhracatında Liderliğini Güçlendirdi
Rapora göre dünyanın en büyük silah tedarikçisi konumunda bulunan ABD, küresel pazardaki hakimiyetini daha da artırdı. 2016-2020 döneminde küresel silah ihracatının yaklaşık yüzde 36’sını gerçekleştiren ABD, 2021-2025 döneminde bu oranı yüzde 42’ye çıkardı.
ABD bu süreçte toplam 99 farklı ülkeye silah satışı gerçekleştirdi. Bu ülkelerin büyük bölümü Avrupa’da yer alırken, Amerika kıtası, Afrika, Asya ve Orta Doğu da önemli alıcı bölgeler arasında bulunuyor.
Özellikle Avrupa’ya yapılan satışlarda büyük bir sıçrama yaşandı. ABD’den Avrupa ülkelerine yapılan silah ihracatı son beş yılda yüzde 217 oranında artış gösterdi. Böylece Avrupa, uzun yılların ardından ABD silahlarının en büyük alıcısı haline geldi.
Buna rağmen tek başına en fazla silah satın alan ülke Suudi Arabistan oldu. ABD’nin toplam silah ihracatının yaklaşık yüzde 12’si bu ülkeye yapıldı.
Türkiye İhracatta Hızlı Yükseldi
SIPRI verilerine göre Türkiye de savunma sanayisinde son yıllarda önemli bir yükseliş yakaladı. Türkiye, dünyanın en büyük 25 silah ihracatçısı arasında 11. sıraya kadar yükseldi.
2016-2020 döneminde küresel silah ihracatındaki payı yüzde 0,9 olan Türkiye, 2021-2025 döneminde bu oranı yüzde 1,8’e çıkardı. Bu da Türkiye’nin savunma sanayi ihracatında kısa sürede ciddi bir büyüme yakaladığını gösteriyor.
Türkiye’nin silah ihracatı önceki döneme göre yüzde 122 artış gösterdi. En fazla ihracat yapılan ülkeler ise şu şekilde sıralandı:
- Pakistan: %16
- Birleşik Arap Emirlikleri: %12
- Ukrayna: %8,4
Uzmanlara göre Türkiye’nin son yıllarda geliştirdiği insansız hava araçları, zırhlı araçlar ve savunma sistemleri bu yükselişte önemli rol oynuyor.
Türkiye’nin Silah İthalatı Azalıyor
Raporda dikkat çeken bir diğer gelişme ise Türkiye’nin silah ithalatındaki düşüş oldu. Türkiye, dünya genelinde en fazla silah ithal eden ülkeler listesinde 24. sırada yer aldı.
2016-2020 döneminde küresel silah ithalatının yüzde 1,5’ini gerçekleştiren Türkiye’nin ithalatı son dönemde yaklaşık yüzde 9,7 azaldı.
Türkiye’nin en fazla silah aldığı ülkeler ise şöyle sıralandı:
- Almanya: %31
- İspanya: %29
- İtalya: %19
Bu tablo, Türkiye’nin savunma alanında dışa bağımlılığı azaltmaya yönelik çalışmalarının etkisini göstermesi açısından dikkat çekici bulunuyor.
Avrupa’da Silah Talebi Rekor Seviyeye Çıktı
Son yıllarda küresel silah ticaretinde en büyük artışın yaşandığı bölge Avrupa oldu. Avrupa ülkeleri 2021-2025 döneminde dünya genelindeki silah ithalatının yüzde 33’ünü gerçekleştirdi.
Bu oran önceki döneme kıyasla yüzde 210’luk dev bir artış anlamına geliyor.
Avrupa’da en fazla silah ithal eden ülkeler arasında:
- Ukrayna
- Polonya
- Birleşik Krallık
önde gelen ülkeler olarak öne çıktı.
Avrupa ülkelerinin satın aldığı silahların neredeyse yarısı ABD’den geldi. ABD’yi Almanya ve Fransa takip etti.
Ayrıca NATO üyesi Avrupa ülkelerinin silah alımları da büyük ölçüde arttı. Bu ülkelerin toplam ithalatı yüzde 143 yükseldi ve bu alımların büyük bölümü yine ABD tarafından karşılandı.
Asya’da Talep Azaldı
Asya ve Okyanusya bölgesi dünya silah ithalatında ikinci sırada yer alsa da son yıllarda bu bölgede düşüş yaşandı. 2021-2025 döneminde bölgedeki ithalat hacmi yaklaşık yüzde 20 azaldı.
Bu düşüşte özellikle Çin, Güney Kore ve Avustralya’nın silah ithalatındaki azalma etkili oldu.
Buna rağmen Hindistan, dünyanın en büyük ikinci silah ithalatçısı konumunu korumayı sürdürdü. Hindistan’ın aldığı silahların önemli bir kısmı Rusya’dan geldi.
Orta Doğu’da Talep Geriledi
Son rapora göre Orta Doğu ülkelerinde de silah ithalatı belirli oranda azaldı. Bölgedeki toplam ithalat yüzde 13 geriledi.
Buna rağmen bölgenin en büyük alıcıları arasında şu ülkeler yer aldı:
- Suudi Arabistan
- Katar
- Kuveyt
Bölge ülkelerinin satın aldığı silahların büyük bölümü yine ABD’den geldi. ABD’yi İtalya, Fransa ve Almanya takip etti.
İsrail’in ise silah ithalatını yüzde 12 artırdığı belirtiliyor. Özellikle son yıllarda yaşanan çatışmalar nedeniyle ABD’den savaş uçakları, bombalar ve füze sistemleri satın alındı.
Rusya’nın Silah İhracatı Sert Düştü
Raporda en dikkat çekici gelişmelerden biri de Rusya’nın silah ihracatındaki büyük düşüş oldu. Rusya’nın küresel silah ihracatındaki payı yüzde 21’den yüzde 6,8’e geriledi.
Rusya’nın toplam ihracatının büyük bölümü Hindistan, Çin ve Belarus’a yapıldı. Uzmanlara göre bu düşüşte savaşlar, yaptırımlar ve üretim kapasitesindeki sorunlar etkili oldu.
Öte yandan Almanya küresel ihracatta Çin’i geride bırakarak dördüncü sıraya yükseldi. İtalya ise ihracatını büyük ölçüde artırarak dikkat çeken ülkeler arasında yer aldı.
Tüm bu gelişmeler, savunma sanayisinin küresel ölçekte hızla büyüdüğünü ve ülkelerin güvenlik politikalarının silah ticaretine doğrudan yön verdiğini ortaya koyuyor.
