Dünya susuzluk tehlikesiyle karşı karşıya. Artan nüfus, kuraklık ve iklim değişikliği derken temiz suya ulaşmak her geçen yıl daha da zorlaşıyor. İşte tam bu noktada 2025 Nobel Kimya Ödülü sahibi bilim insanı Omar Yaghi dikkat çeken bir teknolojiyle gündeme geldi. Yaghi, elektrik kullanmadan havadaki nemden içme suyu üretebilen bir sistem geliştirdi.
Üstelik bu sistem, çöl gibi aşırı kurak bölgelerde bile çalışabiliyor.
Priz Yok, Elektrik Yok, Yine de Su Var
Yaghi’nin geliştirdiği teknoloji klasik su üretim cihazlarından farklı çalışıyor. Piyasadaki birçok atmosferik su cihazı, klimaya benzer şekilde havayı soğutarak nemi yoğuşturuyor. Bu da yüksek elektrik tüketimi demek.
Ancak Yaghi’nin sistemi soğutma yapmıyor. Bunun yerine “metal-organik kafesler” adı verilen özel malzemeler kullanılıyor. Kısaca MOF olarak bilinen bu yapılar, havadaki su moleküllerini adeta mıknatıs gibi yakalıyor. Daha sonra ortam ısısıyla bu su serbest bırakılıyor ve içilebilir hale getiriliyor.
Şebekeye bağlı olmayan model günde yaklaşık 1.000 litre su üretebiliyor. Elektrik bağlantısı olan daha büyük modellerde bu kapasite 2.000 ila 4.000 litreye kadar çıkabiliyor.
Çöllerde Bile Çalışıyor
Bu teknolojiyi asıl önemli kılan nokta, düşük nem oranında bile çalışabilmesi. Bağıl nemin yüzde 20’nin altına düştüğü bölgelerde dahi su üretilebiliyor.
ABD’nin en kurak yerlerinden biri olan Death Valley’de yapılan testlerde oldukça temiz ve içilebilir kalitede su elde edildiği belirtiliyor. Yani sistem sadece teoride değil, sahada da denenmiş durumda.
Bu durum özellikle Orta Doğu, Afrika ve kurak Asya bölgeleri için umut verici görülüyor.
Deniz Suyuna Alternatif Olabilir mi?
Bugüne kadar su krizine karşı en yaygın çözümlerden biri deniz suyunu arıtmak oldu. Ancak tuzdan arındırma tesisleri hem çok enerji tüketiyor hem de denize yoğun tuzlu atık bırakabiliyor.
Yaghi’nin sistemi ise havadaki mevcut nemi kullanıyor. Ek atık üretmiyor. Bu da çevresel açıdan daha sürdürülebilir bir seçenek olarak görülmesini sağlıyor.
Birleşmiş Milletler verilerine göre yaklaşık dört milyar insan yılın en az bir döneminde ciddi su sıkıntısı yaşıyor. Eğer bu teknoloji yaygınlaşırsa özellikle şebekeden uzak bölgelerde büyük fark yaratabilir.
Sadece Köyler İçin Değil, Veri Merkezleri İçin de Çözüm
Yaghi’nin kurucusu olduğu şirket, sistemi sadece kurak bölgelerde değil, su tüketimi yüksek tesislerde de kullanmayı planlıyor. Özellikle büyük veri merkezleri hem yüksek ısı açığa çıkarıyor hem de ciddi su tüketiyor.
Planlanan modele göre veri merkezlerinden çıkan atık ısı, su üretim sürecinde kullanılabilecek. Böylece hem enerji verimliliği artacak hem de su ihtiyacı karşılanabilecek.
Kişisel Bir Hikâyeden Küresel Çözüme
Omar Yaghi, çocukluğunu suya erişimin sınırlı olduğu bir ortamda geçirdiğini ve bu deneyimin onu bu alana yönlendirdiğini daha önce dile getirmişti. Şimdi geliştirdiği sistemle milyonlarca insanın hayatını değiştirebilecek bir adım atmış durumda.
Teknoloji henüz ticarileşme aşamasında. Önümüzdeki dönemde siparişlerin alınması ve sahada daha geniş uygulamaların başlaması bekleniyor. Eğer maliyetler makul seviyede kalır ve sistem vaat edilen kapasitede çalışırsa, bu yöntem su krizine karşı şimdiye kadar geliştirilen en önemli çözümlerden biri olabilir.
Gökyüzüne baktığımızda artık sadece bulutları değil, belki de geleceğin su kaynağını görüyoruz.
