Bir şey düşünürken, odaklanmaya çalışırken ya da bir karar vermeye çalışırken istemsizce saçımıza elimizi götürüp kaşıdığımız anlar neredeyse herkesin hayatında olmuştur. Bu davranış çoğu zaman fark edilmeden yapılır ve alışkanlık hâlini alabilir. Peki bu eylem sadece basit bir tik mi, yoksa bir psikolojik sorunun belirtisi mi?
Saç Kaşıma Nörolojik Bir Refleks Olabilir mi?
Uzmanlara göre saç kaşıma davranışı, beynin yüksek stres, odaklanma veya kararsızlık durumlarında sinir sistemi üzerinden gönderdiği bir tür fiziksel boşaltım tepkisidir. Kimi insanlar ayaklarını sallar, kimileri parmaklarını tıkırdatır, kimileri de saçını kaşır. Bu davranışlar, sinir sistemi üzerinde geçici bir rahatlama sağlar ve beynin "düşünürken bedenle bir şeyler yapma" eğilimiyle ilgilidir.
Bu Davranış Her Zaman Masum Olmayabilir
Düşünürken saç kaşıma eylemi sık, yoğun ve kontrolsüz bir hâle geldiyse, dermatolojik ya da psikolojik bir sorunun işareti olabilir. Bu davranışın en yaygın görülen sorunlarından biri trikodilomani adı verilen, kişinin saçını yolma veya sürekli kaşıma dürtüsüdür. Trikodilomani, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) spektrumunda değerlendirilen bir dürtü kontrol bozukluğudur.
Saç Derisinde Sorun Olanlarda Davranış Pekişebilir
Bazen düşünürken saç kaşımak, aslında var olan bir fiziksel kaşıntıdan kaynaklanır. Egzama, kepek, seboreik dermatit ya da alerjik reaksiyonlar gibi saç derisini etkileyen durumlar, bilinçli ya da bilinçsiz olarak kaşıma davranışını tetikleyebilir. Bu durumda, kişi düşünürken zaten var olan hafif kaşıntıyı bilinçsizce yoğunlaştırarak farkında olmadan alışkanlık hâline getirir.
Duygusal Yüksekliğin Olduğu Durumlarda Artış Gösterir
Stres, kaygı, utanç ya da öfke gibi duygular arttığında, kişiler bu tür tekrarlayıcı davranışlara yönelme eğilimindedir. Saç kaşımak da bu davranışlardan biridir. Beyin, duygusal yükü azaltmak için fiziksel bir çıkış arar. Özellikle sınavlar, önemli kararlar, iş görüşmeleri gibi gergin durumlarda saçla oynama ve kaşıma daha sık gözlemlenir.
Bu Alışkanlıktan Kurtulmak İçin Hangi Adımlar Atılabilir?
Eğer saç kaşıma davranışı artık fark edilecek kadar sıklaştıysa ve saç derisinde tahriş, yara ya da dökülme gibi sonuçlara yol açıyorsa, önlem alınması gerekir. İşte uzmanların önerdiği bazı yöntemler:
-
Farkındalık Kazanmak: İlk adım bu davranışın farkında olmak ve ne zaman, hangi durumlarda ortaya çıktığını gözlemlemektir. Fark ettikçe kontrol etmek kolaylaşır.
-
Ellerin Meşgul Edilmesi: Kaşıma dürtüsü geldiğinde stres topu, kalem çevirme ya da küçük nesneleri çevirerek ellerin başka bir işle meşgul edilmesi, davranışı azaltabilir.
-
Stres Yönetimi Teknikleri: Meditasyon, nefes egzersizleri ve fiziksel egzersiz gibi teknikler, kişinin gerginliğini azaltarak bu tür refleksif davranışların azalmasını sağlar.
-
Saç Derisi Bakımı: Eğer saç derisinde fiziksel bir kaşıntı varsa, dermatoloğa başvurularak uygun şampuanlar veya kremlerle tedavi edilmesi gerekir.
-
Profesyonel Destek Almak: Alışkanlık obsesyon hâlindeyse, psikolog veya psikiyatrist yardımıyla bilişsel davranışçı terapi uygulanabilir.
Çocuklarda Görülüyorsa Dikkat Edilmeli
Bu davranış yalnızca yetişkinlerde değil, çocuklarda da görülebilir. Özellikle okula yeni başlayan, dikkat eksikliği olan ya da duygusal baskı yaşayan çocuklarda saç kaşımak yaygın bir durumdur. Ailelerin bu davranışı ceza yerine gözlemle destekleyici şekilde değerlendirmesi önemlidir. Sürekli hale gelirse mutlaka uzman desteği alınmalıdır.
Uzun Vadede Ne Gibi Sorunlara Yol Açabilir?
Saç kaşıma alışkanlığı uzun süre devam ettiğinde saç derisinde tahriş, kızarıklık ve saç dökülmesi görülebilir. Bazı kişilerde kaşıma yerleri kabuklanır veya yara halini alır. Bu da hem fizyolojik hem de estetik kaygılara neden olabilir. Bu davranış bir tür kendine zarar verme yöntemi hâline geldiyse, mutlaka psikolojik değerlendirme yapılması gerekir.
