Din İşleri Yüksek Kurulu, anne babanın çocuklarına mal bağışlarken uyması gereken ölçüleri ve farklı bağışa imkân tanıyan durumları açıkladı.
Anne ve babanın hayattayken mal varlığının tamamını ya da bir bölümünü çocuklarından yalnızca birine veya bazılarına bağışlaması, aile içinde mal paylaşımı konusunda merak edilen sorular arasında bulunuyor.
Din İşleri Yüksek Kurulu, kişinin kendi malında tasarruf hakkı bulunduğunu belirtirken çocuklara yapılan bağışlarda adaletin gözetilmesi gerektiğini vurguladı. Kurulun açıklamasında, konuyla ilgili mezhep görüşleri ve ihtiyaç sebebiyle daha fazla bağış yapılabilecek durumlar da ele alındı.
Hayattayken çocuklara mal bağışlamanın hükmü nedir?
Din İşleri Yüksek Kurulunun açıklamasına göre kişi, sağlığında kendi malı üzerinde istediği şekilde tasarruf etme hakkına sahiptir. Fıkhî açıdan malının bir kısmını veya tamamını aile dışından birine verebileceği gibi çocuklarından birine ya da bazılarına da hibe edebilir.
Ancak bu tasarrufun dinî hükmü konusunda İslâm âlimleri arasında farklı görüşler bulunmaktadır. Söz konusu görüş ayrılıkları, çocuklara yapılan bağışlarla ilgili hadisin farklı yorumlanmasına dayanmaktadır.
Peygamber Efendimiz’in şahit olmayı kabul etmediği bağış
Açıklamada, malının bir bölümünü oğlu Nu‘mân b. Beşîr’e veren Beşîr b. Sa‘d’ın, bu bağışa Peygamber Efendimiz’i (s.a.s.) şahit tutmak istediği olay hatırlatıldı. Peygamber Efendimiz, Beşîr’e diğer çocuklarına da mal verip vermediğini sordu. Diğer çocuklarına vermediğini öğrenince bu bağışa şahit olmadı.
Hadisin farklı rivayetlerinde Peygamber Efendimiz’in “başkasını şahit tut”, “onu geri al”, “çocuklarınız arasında âdil davranın” ve “zulmüne beni şahit tutma” ifadelerini kullandığı aktarıldı. Bu ifadelerin, Beşîr’in çocukları arasında ayrım yapan tutumunun onaylanmadığını gösterdiği belirtildi.
Mezhepler çocuklar arasında ayrım yapılmasını nasıl değerlendiriyor?
Hanefî, Şâfiî ve Mâlikî mezheplerindeki güçlü görüşe göre, anne babanın hayattayken çocuklarına yaptığı hibe veya bağışlarda ayrım yapması mekruh kabul edilmektedir.
Ahmed b. Hanbel’e, bazı Mâlikî âlimlerine ve Hanefîlerden İmam Ebû Yûsuf’tan aktarılan bir rivayete göre ise çocuklar arasında bu şekilde ayrım yapılması haramdır.
Anne ve babaya eşit davranma uyarısı
Din İşleri Yüksek Kurulu, çocuklara yapılan mal bağışlarında izlenmesi gereken temel ölçüyü şu ifadelerle açıkladı:
“Anne ve baba, çocuklarına mal bağışladıklarında, aralarında ayırım yapmadan eşit davranmalıdır.”
Açıklamada, çocuklar arasında ayrım yapılmasının aile ilişkileri üzerindeki etkilerine de dikkat çekildi. Böyle bir tutumun çocukların hem anne babalarına hem de birbirlerine karşı öfke ve kırgınlık duymasına, aralarında soğukluk ve hatta düşmanlık oluşmasına sebep olabileceği belirtildi.
Hangi durumlarda bir çocuğa daha fazla mal verilebilir?
Kurulun açıklamasına göre, çocukların içinde bulunduğu bazı özel şartlar, birine veya birkaçına daha fazla mal bağışlanmasına gerekçe olabilir. Bu kapsamda şu durumlar sıralandı:
• Çocuğun tedavi edilemeyen veya aşırı masraf gerektiren bir hastalığa yakalanması.
• Engelli olması.
• Büyük bir borç yükü altında bulunması.
• Ailesinin kalabalık olması ve geçim sıkıntısı çekmesi.
• İlmî faaliyetlerde bulunurken ihtiyaç içinde olması.
• Anne ve babasının bakımını üstlenmesi.
Bu sebeplerle çocuklardan birine veya bazılarına diğerlerinden daha fazla mal verilebileceği ya da hibe edilebileceği ifade edildi. Böylece bağışlarda eşit davranılması yönündeki temel ilkenin yanında, çocukların ihtiyaçlarının ve üstlendikleri sorumlulukların da dikkate alınabileceği belirtildi.
Çocuklar Arasında Mal Paylaşımı ve Hibe: Haklar, Ölçüler ve Fıkhi Yaklaşımlar
Genel Mülkiyet Hakkı ve Fıkhî Temel
-
Serbesti İlkesi: Esasen bir kimsenin sağlığında malı üzerinde dilediği gibi tasarruf etme, malını dilediğine bağışlama hakkı ve yetkisi bulunmaktadır.
-
Yabancılara ve Çocuklara Hibe: Fıkhi açıdan bir kişi malının bir kısmını veya tamamını tamamen yabancı birine verebileceği gibi, çocuklarından sadece birine veya bazılarına da hibe edebilir.
Hz. Peygamber’in Uyarıları ve Delil Alınan Rivayetler
-
Nu‘mân b. Beşîr Örneği: Sahâbî Beşîr b. Sa‘d, oğlu Nu‘mân’a malının bir kısmını bağışlamak isteyip Hz. Muhammed’den (s.a.s.) şahit olmasını talep etmiştir.
-
Diğer Çocukların Durumu: Efendimiz (s.a.s.), diğer çocuklarına da benzer bir bağışta bulunup bulunmadığını sormuş, "hayır" cevabını alınca bu duruma şahitlik etmemiştir.
-
Nebevi İkazlar: Hadis kaynaklarında yer alan rivayetlere göre Hz. Peygamber şu ikazlarda bulunmuştur:
-
"Başkasını şahit tut" (Müslim, Hibât, 17)
-
"Onu geri al" (Buhârî, Hibe, 12)
-
"Çocuklarınız arasında âdil davranın" (Buhârî, Hibe, 13)
-
"Zulmüne beni şahit tutma" (Buhârî, Şehâdât, 9)
-
Mezheplerin ve Alimlerin Konuya Bakışı
-
Güçlü Görüş (Mekruhluk): Hanefî, Şâfiî ve Mâlikî mezheplerindeki ağırlıklı görüşe göre, ebeveynin hayattayken çocuklarına yaptığı bağışlarda ayrım yapması mekruh (tenzihen veya tahrimen) kabul edilmiştir.
-
Sıkı Görüş (Haramlık): Ahmed b. Hanbel, bazı Mâlikî âlimleri ile Hanefî fakihlerinden İmam Ebû Yûsuf’tan gelen bir rivayete göre ise bu tür bir ayrım yapmak haram sayılmıştır.
Eşitliğin Gerekçesi ve Aile İçi Huzur
-
Kalplerin Birliği: İslam hukukçuları, çocuklara mal bağışında eşit davranılmasını şiddetle tavsiye eder.
-
Düşmanlığın Önlenmesi: Ayrımcılık yapılması; çocukların hem anne ve babalarına karşı nefret beslemelerine hem de kardeşler arasında soğukluk, kıskançlık ve hatta düşmanlık tohumlarının ekilmesine yol açabilir.
Hangi Durumlarda Ayrım Yapılması Caiz Görülebilir?
İslâm fıkhında genel ilke eşitlik olmakla birlikte, bazı zaruret ve özel müracaat durumlarında çocuklara farklı oranlarda mal verilmesine cevaz verilmiştir:
-
Kronik veya Ağır Hastalıklar: Çocuklardan birinin tedavi edilemeyen, çok masraflı veya uzun süreli bir hastalığa yakalanmış olması.
-
Engellilik Durumu: Çocuğun fiziksel veya zihinsel engelli olması sebebiyle kendi kendine geçinemeyecek durumda bulunması.
-
Aşırı Borç ve Geçim Sıkıntısı: Çocuğun büyük bir borç yükü altında ezilmesi veya kalabalık bir ailesi olup ciddi geçim darlığı çekmesi.
-
İlmi Faaliyetler ve Eğitim: Çocuğun kendini tamamen ilmî çalışmalara vermesi ve bu yüzden sürekli maddi ihtiyaç içinde olması.
-
Bakım ve Vefa: Diğer kardeşler ilgilenmezken, çocuklardan birinin yaşlı anne ve babanın tüm bakım ve sorumluluğunu üstlenmesi. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
