Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde görüştü. Görüşme öncesinde gazetecilerin CAATSA yaptırımlarına ilişkin sorusunu yanıtlayan Trump, yaptırımların kaldırılması için çalıştıklarını belirtti.
Trump, “Yaptırımları kaldırabileceğimizi söyleyebilirim. Çok yakından çalışıyoruz, artık vaktidir. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz” ifadelerini kullandı.
Trump’ın açıklaması, Türkiye ile ABD arasındaki siyasi ve askerî ilişkilerin önemli gündem maddelerinden biri olan CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasına yönelik beklentileri artırdı. Yaptırımların kaldırılmasına ilişkin resmî sürecin nasıl ilerleyeceği ise merak konusu oldu.
CAATSA yaptırımları nedir?
CAATSA, İngilizce “Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçeye “Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası” veya “Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası” olarak çevriliyor.
ABD Kongresi tarafından kabul edilen yasa, 2 Ağustos 2017 tarihinde yürürlüğe girdi. Düzenleme; İran, Rusya ve Kuzey Kore ile belirli alanlarda işlem yapan kişi, kurum ve ülkelere yaptırım uygulanmasını öngörüyor.
Türkiye’ye CAATSA yaptırımları neden uygulandı?
Türkiye’ye yönelik yaptırımların temelinde Rusya’dan satın alınan S-400 hava savunma sistemleri bulunuyor.
CAATSA’nın 231’inci maddesi, Rusya’nın savunma veya istihbarat sektörleriyle önemli düzeyde işlem yapan kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulanmasını öngörüyor. ABD yönetimi, Türkiye’nin S-400 alımını bu madde kapsamında değerlendirdi.
S-400 sistemlerini üreten Almaz-Antey şirketi, ABD tarafından yaptırım kapsamına alınan Rus savunma kuruluşları arasında yer alıyordu.
Türkiye F-35 programından çıkarıldı
Türkiye’nin S-400 sistemlerini satın almasının ardından ABD yönetimi, Ankara’nın F-35 savaş uçağı programındaki durumunu yeniden değerlendirdi.
Kongre, 2019 yılı savunma bütçesine ilişkin Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası kapsamında Türkiye’ye F-35 uçaklarının teslim edilmesine sınırlama getirdi. Türkiye, ilerleyen süreçte programdan çıkarıldı.
2020 yılı savunma bütçesinde ise Türkiye’nin S-400 sistemlerini teslim alması, Rus savunma sektörüyle yapılan önemli işlem olarak tanımlandı. ABD Başkanından, Türkiye’ye CAATSA kapsamında yer alan yaptırımlardan en az beşinin uygulanması istendi.
Yaptırımlar hangi kurum ve isimleri kapsadı?
CAATSA kapsamında Türkiye’den Savunma Sanayii Başkanlığına ve kurumun bazı yöneticilerine yaptırım uygulandı.
Yaptırım listesinde şu isim ve kurumlar yer aldı:
- Savunma Sanayii Başkanlığı
- Dönemin SSB Başkanı İsmail Demir
- SSB Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit
- Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı Serhat Gençoğlu
- SSB Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanlığı Grup Müdürü Mustafa Alper Deniz
Yaptırımlar kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığının ABD’den ürün ve teknoloji ihracat lisansı almasına kısıtlama getirildi. Kurumun bazı uluslararası finans kuruluşlarının kredi imkânlarından yararlanması da engellendi.
Listede yer alan yöneticilere yönelik mal varlığı ve ABD’ye giriş kısıtlamaları da uygulandı.
CAATSA kapsamında hangi yaptırımlar uygulanabiliyor?
Yasanın 235’inci maddesinde ABD Başkanının seçebileceği 12 yaptırım bulunuyor. Başkanın bu yaptırımlardan en az beşini uygulaması gerekiyor.
Yasada yer alan yaptırım seçenekleri şöyle:
1. İhracat ve ithalat bankası desteğinin kesilmesi
2. Mal ve teknoloji ihracatı için ruhsat verilmemesi
3. ABD mali kuruluşlarından kredi alınmasının engellenmesi
4. Uluslararası mali kuruluşlardan kredi verilmemesi
5. Mali kurumların ABD Merkez Bankasıyla doğrudan işlem yapmasının sınırlandırılması
6. Yaptırım kapsamındaki kişi ve kuruluşlarla ihale veya sözleşme yapılmaması
7. Döviz üzerinden işlem yapılmasının yasaklanması
8. Bankalar ve mali kuruluşlar arasındaki ödeme veya kredi transferlerinin engellenmesi
9. ABD sınırları içinde gayrimenkul edinilmesinin yasaklanması
10. ABD’li kişi ve kurumlarla sermaye veya borç işlemlerinin sınırlandırılması
11. Yaptırım uygulanan kişilere ABD’ye giriş yasağı getirilmesi
12. Yaptırım kapsamındaki kuruluşlarda benzer görevleri yürüten üst düzey yöneticilere de yaptırım uygulanması
CAATSA yaptırımları kalktı mı?
Trump, Ankara’daki açıklamasında Türkiye’ye yönelik yaptırımların kaldırılabileceğini ve iki ülkenin bu konuda yakın çalışma yürüttüğünü söyledi.
Ancak verilen bilgilere göre yaptırımların kaldırıldığına ilişkin resmî karar henüz açıklanmadı. Trump’ın sözleri, kaldırılma sürecinin yakın zamanda başlayabileceği yönündeki beklentileri güçlendirdi.
CAATSA yaptırımlarının sona ermesi için ABD yönetiminin gerekli resmî işlemleri tamamlaması bekleniyor. Sürecin Türkiye’nin savunma sanayisi ve F-35 programındaki durumuna nasıl yansıyacağı da yakından takip edilecek.
