Romantik ilişkilerin hayatımızdaki yeri ve önemi yadsınamaz. Sağlıklı bir ilişki, kişinin yaşam doyumunu artırabilir, psikolojik iyi oluşunu destekleyebilir ve kendisini güvende hissetmesine katkı sağlayabilir. Doğru kişiyle kurulan bir bağ, bireyin hem kişisel gelişimine hem de duygusal ihtiyaçlarının karşılanmasına olumlu yönde etki eder.
Ancak her ilişki dışarıdan göründüğü kadar sağlıklı olmayabilir. Bazen sevgi, bağlılık ya da alışkanlık olarak yorumlanan bazı davranışlar, aslında ilişkinin sağlıksız bir zeminde ilerlediğinin işareti olabilir. Bu noktada karşımıza “toksik ilişki” kavramı çıkar. Toksik ilişkiler, taraflardan birinin diğerini duygusal olarak yıprattığı, değersiz hissettirdiği ve zamanla tükettiği ilişki örüntüleridir.
Ne var ki bu ilişkinin içinde olan kişi, yaşadıklarını fark etmekte güçlük çekebilir ve çoğu zaman yaşadığı durumun normal olmadığını dışarıdan bir bakış açısı kazanana kadar göremeyebilir.
Toksik ilişkilerin en belirgin özelliklerinden biri, kişinin duygu ve düşüncelerinin sürekli olarak küçümsenmesidir. “Buna mı üzüldün?”, “Fazla alıngansın.” veya “Abartıyorsun.” gibi ifadeler ilk bakışta sıradan görünse de zamanla kişinin kendi duygularını sorgulamasına neden olabilir.
Bu durum, kişinin yaşadığı duyguların geçersiz veya önemsiz olduğu mesajını verir. Oysa sağlıklı bir ilişkide partnerlerin birbirlerinin duygularını anlamaya çalışması, empati kurabilmesi ve karşı tarafın deneyimine saygı göstermesi beklenir.
Bir diğer önemli gösterge ise kıskançlığın sevgi adı altında meşrulaştırılmasıdır. Kıskançlık belirli ölçülerde doğal bir duygu olsa da ilişkinin merkezine yerleştiğinde ve kontrol davranışlarıyla birlikte ortaya çıktığında sorunlu bir hâl alabilir. Partnerin kimlerle görüştüğünü denetlemek, sosyal çevresine müdahale etmek veya kararları üzerinde baskı kurmak sevgi göstergesi değil, kontrol etme çabasının bir yansıması olabilir.
Sürekli eleştirilmek, aşağılanmak veya yetersiz hissettirilmek de toksik ilişkilerde sık karşılaşılan davranışlar arasındadır. Bu tür tutumlar zamanla kişinin benlik saygısını zedeleyebilir ve öz değer algısını olumsuz etkileyebilir. Kişi ne kadar çaba gösterirse göstersin kendisini yeterli hissedemeyebilir ve partnerinin onayını kazanabilmek için sürekli daha fazlasını yapmak zorunda olduğunu düşünebilir.
Tartışmaların sonunda sürekli kendinizi suçlu hissediyorsanız, sınırlarınızın ihlal edildiğini fark etmekte zorlanıyorsanız, duygularınız sıklıkla yok sayılıyorsa veya kıskançlık sevginin bir göstergesi olarak sunuluyorsa, bunlar toksik bir ilişki içerisinde olduğunuzun işaretleri olabilir.
Böyle durumlarda duygularınızı açık ve dürüst bir şekilde ifade edebilmek, sağlıklı iletişim kurmaya çalışmak ve yaşanan sorunlara mümkün olduğunca objektif yaklaşmak önemlidir. İlişkinin yarattığı yükle tek başınıza baş etmekte zorlandığınızı düşünüyorsanız, bireysel ya da çift terapisi gibi profesyonel destek seçeneklerinden yararlanmak faydalı olabilir.
Unutulmamalıdır ki sağlıklı bir ilişki, kişinin kendisini sürekli açıklamak, kanıtlamak veya savunmak zorunda hissettiği değil; olduğu gibi kabul gördüğü ve duygusal olarak güvende hissedebildiği bir ilişkidir.
Zehra Durmuş
Psikolog & Aile Danışmanı