Sarı İshak Paşa’ya gelince, yukarıda işaret olunduğu üzere bu zat, Sırp asıllı ve devşirme kökenlidir. Üsküp fatihi ve de buranın ilk sancak beyi olan ünlü akıncılardan Paşa Yiğit’in de manevi evladıdır. Paşa Yiğit, fetret devrinde (1402-1412) kardeş kavgalarına karışmadığı için, görevinden ayrılmıştır. Azlinden sonra Paşa Yiğit, önce, Bursa’ya, ardından da İnegöl coğrafyasındaki çiftliğine yerleşmiştir.
Manevî evladı olan Sarı İshak Paşa, Paşa Yiğit’in, önce, Bursa’ya ardından da İnegöl’e yerleşmesinden sonra Üsküp’e sancak beyi olmuştur. İlk yıllarda “Gazi İshak Bey” lakabı ile şöhret bulan Sarı İshak Paşa, gösterdiği beceri ve dirayet sayesinde kısa zamanda devlet ricali arasında tanınmış, imrenilmiş ve hatta kıskanılmıştır.
Osmanlı tarihinde-devşirme kökenli olarak-beylerbeyliğine atanması yapılan ilk devlet adamı, bu Sarı İshak Paşa olmuştur. Sarı İshak Paşa, bütün hayrî tesislerini Üsküp ve civarında yapmıştır. Oğlu İsa Bey de kendisinden sonra Üsküp sancak beyi olmuştur. Ardından gelen bütün nesli, Balkanlarda üst görevlerde bulunmuşlardır. Yaptıkları hayrî eserlerin ve kurdukları sosyal tesislerin bir çoğu, hâlen, Üsküp ve civarında ayaktadır.
İshak Paşa, sağlığında, inşa ettirmiş olduğu türbeye–siyâsî konjöktör gereği-defnedilememiştir Mezarı Romanya coğrafyasında Babadağı’na bağlı olup Tuna Nehri kıysında bir iskele kasabası olan İsakça’dadır. Gerçek kimliği halk tarafından bilinmediği için günümüzde “İshak Baba” ismiyle yâd olunmaktadır.
Bu konuya değinmemizin sebebi, İnegöl ile ilgili ve İngöl’e büyük yatırım yapmış olan öztürk kökenli Amasyalı İshak Paşa ile Sırp kökenli bu Sarı İshak Paşa arasını, kalın bir çizgi ile ayırmaktır. Ne hazindir ki yeterli araştırma yapmadan kaleme sarılanlar, farklı tarihi kişiliğe sahip, bu iki ünlü devlet adamını birbirine karıştırmaktadırlar.
Fatih Sultan Mehmet devrinin İnegöl’e yansıyan taraflarına gelince: Görüldüğü üzere Fatih, İnegöl coğrafyasına bizzat kendisi, yatırım yapmamıştır. Ancak yukarıdaaçıklandığı üzere 1462- 63 yılında Amasya’da Yörgüç Paşa’nın defterdârlığını ve müsâhipliğini yapmakta olan İnegöl’lü İshak Paşa’yı Ankara’ya davet ederek Anadolu beylerbeyliğine getirmesiyle -dolaylı olarak- İnegöl için yatırım yolu, açılmıştır.
Çünkü İsfendiyar Bey’in damadı ve Kastamonu beyi İsmail Bey’in eniştesi olan İnegöllü İshak Paşa, beylerbeyi sıfatıyla, İnegöl ile yakînen ilgilenmiştir. Zira dedesi İsa Bey ve babası İbrahim Ağa, burada dirlik sahibidir ve zevcesi Sultan Hatun da İnegöl’de ikamet eylemektedir.
İşte bu sebepten, Fatih Sultan Mehmet devrinde İnegöl’e en büyük yatırımı, Amasya kökenli ve de İnegöl’lü bu İshak Paşa, yapmış ve Yıldırım Bayezid’ten sonra İnegöl’de ikinci defa imar hareketini işte bu İshak Paşa, başlatmıştır; Yapılan imar faaliyetini kısaca görelim.
RECEP AKAKUŞ Hocanın eserinden düzenleyip yayına hazırlayan
Ayhan Talha Bayraktar