Hamdi Döndüren

Sorular Ve Cevaplar-1

06 Nisan 2019 / Cumartesi 11:57:54 | YAZARLAR | Hamdi Döndüren

SORU: Günümüzdeki bazı vakıf veya derneklere zekât verilebilir mi? Verilirse, bunun hangi ölçüler içinde sarf edilmesi gerekir? Bir de senet veya çek halinde zekât veriliyor. Bunda enflasyon farkını dikkate almak gerekir mi?

CEVAP: Zekâtın verileceği sekiz sınıf et-Tevbe Sûresi 60. âyette şöyle belirlenmiştir: "Sadakalar (zekâtlar) Allah'dan bir farz olarak ancak fakirlere, düşkünlere, zekâtı toplayan memurlara, kalpleri İslâm'a ısındırılmak istenenlere, köle azadına, borçlulara, Allah yoluna ve yolcuya mahsustur."

Zekât yükümlüsü zekâtını bu sınıflara bizzat verebileceği gibi vekil aracılığı ile de verebilir. İşte zekâtın devlet, vakıf veya bir dernek eliyle alınıp, yerine sarf edilmesi halinde bu kuruluşların temsilcileri, araya "vekil" sıfatı ile girmiş olurlar. Bu yüzden alınan zekâtın ayrı bir fonda toplanarak, İslâmî ölçülere göre sarf edilmesi gerekir. Eğer vakıf veya dernek zekâtı genel bütçesine karıştırır, bunu inşaat yapımı, personel maaşı vb. yerlere sarf ederse sorumluluk altına girer. Kısaca mü'min, yerine sarf edileceğinden emin olmadığı kişi, vakıf veya derneğe zekât vermemelidir. Çünkü vekil aracılığı ile yapılan tasarruflar güven esasına dayanır.Senet veya çek halinde zekat verilebilir. Ancak bu takdirde zekât bu senet veya çekin vade tarihinde verilmiş sayılır. Çünkü bir alacağın, başkasına ciro edilmesi halinde, bunun tahsili ancak vade tarihinde mümkün olur.

Zekâtın yıl dolunca, mal veya nakit para cinsinden peşin olarak verilmesi halinde, kağıt para rejiminin yol açtığı enflasyon dikkate alınmaz. Çünkü yıl sonunda mevcut olan ve zekâta tabi bulunan mal varlığı o günkü rayiç üzerinden değerlendirilerek zekâtı verilir. Ancak sonunda miktarı belirli hâle gelen zekât bir sonraki yılın içinde bir takım senet veya çekleri fakirlere veya onlara ulaştırmada aracılık edecek olan kişi veya kuruluşlara ciro edilse, sonradan ortaya çıkan enflasyon farkını telâfi etmek gerekir mi?

Meselâ; Yıl sonunda bir milyar TL. zekât borcu olan bir kimse, bunun yarısını yıl içinde veya yıl sonunda aynî veya nakdî olarak vermiş olsa, geri kalan 500 milyon lira için de 6 aylık çekler verse, bu 6 aylık dönemdeki enflasyon fakirin aleyhine sonuç meydana getirir. Bir vakıf bu çeklerle yoksullar için gıda maddesi alsa peşin para ile alabileceği miktarın belki %30 ya da %40 eksiğini alabilecektir. Bu durumun fakirin aleyhine olduğu açıktır. Bu durumda ne yapmak gerekir? Yukarıda da belirttiğimiz gibi burada 300 milyon lira 6 ay sonraki çeklerin vade tarihinde verilmiş sayılır. Durum böyle olunca 6 ay önceki 500 milyon lira ile 6 ay sonrakini karşılaştırmak gerekir.

 

Ebû Hanîfe'ye göre, zekât kıymetinin belirlenmesinde esas olan zekâtın farz olduğu gün, yani yıl sonu; Ebû Yusuf ve İmam Muhammed'e göre ise zekâtın fiilen ödendiği gündür. Sâime (6 aydan fazla süre ile mer'ada otlayan) hayvanlarda ise, hayvanın kendisi veya ödeme günündeki kıymeti üzerinden zekât gerektiği konusunda görüş birliği vardır (el-Kâsânî, el-Bedâyi', Beyrut 1394/1974, II 25; İbnü'l-Hümam, Fethu'l-Kadîr, Mısır 1316/1898, I, 507.) Nitekim Hz. Peygamber zekât develeri arasında büyük hörgüçlü bir deve görmüş, zekât memuruna; "Ben size insanların mallarından en iyisini almayı yasaklamadım mı?" buyurmuş, memurun; "Bunu iki zekat devesi yerine almıştım" diye cevap vermesi üzerine, Allah elçisi susmuştur. (bk. Buhârî, Zekât, 41,63, Megâzî, 60; Müslim, İman, 29-31.) Burada iki deve yerine bir tanesinin alınmasının kıymet bakımından oluşu açıktır.

Sonuç olarak, zekât yükümlüsü, Ebû Hanîfe'nin görüşüne uyarak yıl sonundaki değerlendirmede çıkan yukarıdaki 500 milyon lira örneğinde, bunu altına endeksleyerek çeklerin vade tarihine göre bir farkı zekâtına eklemesi ya da malları standart malsa; İmameyn'in görüşüne uyarak zekatın fiilen verilmiş olacağı 6 ay sonraki tarihteki kıymetleri üzerinden hesaplanması yoluna gidilmelidir. Aynı prensip geçmiş yılların zekatını hesaplamada da başvurulabilecek bir yöntemdir.

 

 

 

 

Tüm Yorumları Göster (0)
NÖBETÇİ ECZANE
Nöbet Saati: 18:00-01:00
BURCU
Telefon:
Nöbet Saati: 18:00-08:30
ŞAFAK
Telefon: