Recep Akakuş

İNEGÖL’DE KÜLTÜREL AÇIDAN CAMİ VE MESCİDLER

09 Kasım 2020 / Pazartesi 16:47:17 | YAZARLAR | Recep Akakuş

Kültürel değerlerin temelinde, hiç şüphesiz, dinî inaçlar başta gelmiştir. Dinî inaçlar, hem kişisel bazda hem âile bazında ve hem de toplum bazında yaşam biçimini, derinden etkilemişlerdir. Çinden Avrupaya uzanan tarihî ipek yolu üzerinde kurulan Buhara şehrinde bir üçgenin köşe noktalarını oluştururcasına mescid, kilise ve âteşgede’nin, objektifte aynı kare içine girmiş olması, son derece anlamlıdır ve de düşündürücüdür.

Hele bunların ekonominin can damarını oluşturan ticaet ve kervan yolunun üzerinde yer alması, insan hayatı üzerinde dinî inançların ve de ticârî faâliyetin, yek diğerini tamamlarcasına, derin bir etkinliğe sahip olduğunu açık seçik göstermiş bulunmaktadır.

Tarihsel süreç içinde oluşan ve insan hayatını biçimlendiren bu anlayış içinde 1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra-vatanlaştırmak üzereAnadolu coğrafyasına intikal eden atalarımız, Âşıkpaşazâdenin ifadseiyle: a) Gâziyânı Rûm; b) Ebdâlânı Rûm; c) Ahîyânı Rûm; d) Bâciyânı Rum kimliğine bürünerek Anadolu coğrafyasını, önce vatanlaştırmışlar ve ardından da İslamlaştırmışlardır.

Bu inancın hayata yansıma biçimi de; Cami, mescid, mektep,medrese, kütüphane, dârülkurrâ, dârülhuffâz, muvakkıt-hâne, rasathâne, sebil, çeşme, kuyu, sarnıç, han, hamam, kervansaray, imaret,dârüşşifa, zaviye, tekke, köprü, liman ve yol gibi insanın, hem maddî ve hem de manevî yapısını derinden etkileyen ve de güçlendiren hayrî tesislerin ortaya konması şeklinde olmuştur.

Osmanlı’nın aşiretten devlete geçişinin ilk adımı olarak değerlendirilen Bilecik, Yarhisar ve İnegöl’ün fetih edilmesi sonrasında Bilecik’ te Osman Gazi’nin Şeyh Edebâlî adına yaptırmış olduğu zaviye ve tekke ile Osmanlı’da dînî nitelikli tesis kurma faâliyeti, başlamıştır.

Bunu, Orhan Gazi’nin, Bilecik’te inşa ettirmiş olduğu Cuma camii ve imareti takip etmiştir. Orhan Gazi’nin, Bursa’ da sosyal tesisli olarak inşa ettirmiş olduğu görkemli mabed ile Osmanlı mîmârisinde yeni ufuklara doğru ciddî bir açılım gerçekleştirilmiştir. Bundan böyle; ister köy, ister oba ve isterse şehir olsun her yerleşim alanına dinî nitelikli bir zaviyeli mescid yapma geleneği başlamıştır. Bunu, Osman Gazi’nin inşa ettirmiş olduğu Şeyh Edebâlî tekke ve zaviyesinde ve de Orhan Gazi’nin inşa ettirmiş olduğu Bilecik’te Cuma Camii’ nde açık seçik görmekteyiz.

Mîmârî yapı şekli ve kullanılan yapı malzemesinin cinsi ne olursa olsun İslam adına tesis olunan bütün mabedler, öncelikle, İslamın öğretildiği ve de bu öğretilerin hayat biçimine dönüştürüldüğü kutsal mahallerdir ki her nerede olursa olsun her mescid, kıble ciheti itibariyle Mekke’ de Mescid-i Haram’da bulunan Ka’be ile bağlantılıdır.Bir anlamda, İslam adına inşa edilmiş olan her mescid, Mescid-i Haram’ın bir şubesidir. Bu nedenle -zarûret olmadıkça- Mescid-i Harama’ a abdestsiz girilmediği gibi cami ve mescidlere de abdestsiz girilmez.

Bu sebepten 1299 Yılında İnegöl, Turgut Alp eliyle feth edilir edilmez, günümüzde Sinanbey Mahalle camii’nin karşısında yer alan ada üzerine bir zaviyeli mescid inşa edilmiş ve görevlisine de Orhan Gazi (1326-1361) tarafından “irmiyâz= atış alanı” mevkiinde yer alan “ildenizoğlu çiftli- ği”, hizmet dirliği olarak tahsis olunmuştur.

Bundan böyle; İnegöl coğrafyasında kurulan her yerleşim alanına zaviyeli mescid veya Cuma mescidi niteliği taşıyan bir mabed inşa edilmiştir. Şüphesiz inşa edilen her mabedin yakınına da bir hamam yapılmıştır. Çünkü yerleşik düzene geçen Türkmen geleneğinde: ” Hamamsız Köy, İmansız Köy” olarak algılanmıştır.Bu sözü, 1990 yılında yaptığım inceleme gizlilerim sırasında yaşı, 90’ı aşmış İnegöl-Çavuşköylü bir ihtiyardan duymuştum. Gezilerim sırasında dikkatimi çeken bir diğer hus ta; kendilerini “Manav” diye niteleyen her yerli köyde cami veya mescidin yakınında bir hamamın veya bir hamam kalıntısına rastlamış olmamdır Ayrıca; her yerli köyde “Dede” veya “Yatır” diye nitelenen bir mezar veya türbenin bulunmuş olması da son derece dikkatimi çekmiştir.

 

RECEP AKAKUŞ HOCANIN ESERİNDEN

DÜZENLEYİP YAYINA HAZIRLAYAN

AYHAN BAYRAKTAR

 

Tüm Yorumları Göster (0)