Yapı, taş ve tuğla sıralarının bir sistem dâhilinde örülmesiyle meydana
getirilmiş cephelere sahiptir. Cephelerde zeminden başlayarak saçak hattına kadar uzayan bu örgüde taş sıralar arasına dikine tuğlalar konulmuştur.
Yapının beden duvarları üstten üç sıra kirpi saçakla kuşatılmıştır. Bu
saçak hattı altında kalan yüzeylerde, kuzey cephe hariç, güneyde altta sathî
sivri kemerli bir niş ile sivri kemerli bir pencere; diğer dört cephede altta ve
üstte birer pencere açıklığı bulunmaktadır.
Bu pencerelerden alttakiler dikdörtgen açıklıklar olup, mermer sövelerle kuşatılmışlardır. Demir parmaklıklı bu pencere açıklıkları dıştan sivri kemerli sathi bir niş içerisine alınmışlardır.
Pencerelerin kemer alınlıkları, tuğla ve taş malzemelerle oluşturulan geometrik motiflerle süslüdür. Kuzeydoğu alınlıkta balıksırtı, güneydoğuda dikine yerleştirilmiş tuğlalar, güneyde dama, güneybatıda sepet örgü, kuzeybatıda tuğlalarla çevrelenmiş kare taşlardan oluşan motifler görülmektedir.
Alttaki bu pencereler hizasında yer alan üst pencereler sivri kemerli açıklıklar şeklinde olup, alçı şebekelidir.
Yapının kuzey cephesi diğerlerinden farklı bir tutumla ele alınmıştır.
Cephe ortasında eksen üzerinde yer alan basık kemerli kapı açıklığı sivri kemerle çevrelenir. Kapı, en dıştan dikdörtgen çerçevesiyle cepheden dışa taşkınlık yapmaktadır. Bu taşkınlık üstten tek sıra kirpi saçakla çevrelenir.
Basık kemerli kapı açıklıklarından içeriye girildiğinde kapının karşısında, cephe duvarı ortasında sivri kemerli beş cepheli bir niş görülmektedir. İçten
duvar yüzeylerinden biraz taşıntı yapan sivri kemerlerle desteklenen kubbe,
pandantifler üzerine oturtulmuştur.
İçerisinin aydınlatılması yapının dış cephelerinde bahsettiğimiz pencere açıklıkları ile sağlanmıştır.
Yapıda zeminin döşemesi altıgen tuğlalarla kaplıdır. Zemin üzerinde,
ortada İshak Paşa’nın mermer sandukası yer almaktadır30. İki yanında birer sanduka daha vardır. İshak Paşa’nın sandukasının baş ve ayak taşları mermerden olup, üzerinde süslemeye ait motifler görülmektedir.
Süslemeler, baş ve ayak taşı dış yüzlerindeki kenar sütunceleri ile taşın üst kısımlarındaki Rumî motiflerinden meydana gelmektedir.
Cami, medrese ve türbeden meydana gelen İnegöl İshak Paşa Külliyesi’nde, farklı işlevlere sahip olan bu yapılar kendi aralarında benzer bazı özellikler göstermektedirler.
Külliye yapılarında inşa malzemesi taş ve tuğladır. Almaşık teknikle
örülen cephelere sahip olan bu yapılardan camide, iki sıra taş ve iki sıra tuğ-
la olarak görülen düzen; medrese ve türbede bir sıra taş, iki sıra tuğla olarak
uygulanmıştır. Farklı malzeme ile meydana getirilmiş olan bu duvar örgüsü,
Erken Osmanlı döneminde başlayıp Klasik Dönemde kendine özgü bir sistem
oluşturan taş-tuğla örgünün karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır.
Cami ve medrese kare mekânlarının kubbeli örtüsü, medresedeki “dershane” mekânı hariç, bütün birimlerde sekizgen kasnaklara oturtulmuştur. Dershane mekânın kubbesi farklı olarak oniki kenarlı bir kasnağa oturmaktadır.
Mekânları örten bu kubbelerin oturduğu kasnakların üst kenarları, iki sıra kirpi saçakla kuşatılmıştır. Bu türden çevirme, cami dışında, medrese ve türbenin cephelerinde beden duvarları üstünde de görülmektedir33. Camide farklı olarak, cephelerin üst sınırı, profilli iki sıra taş silme ile çevrilmiştir.
İshak Paşa Camii, “Ters T” denilen şemaya uygun bir plan göstermektedir.
Prof. Dr. Yaşar Selçuk ŞENER
Uluslararası İnegöl Tarihi ve Kültürü Sempozyumu-1
Kaynak: gencgazete.net