Turgut Can Mamaş’ın İnegöl Tarihi, Coğrafi, İktisadi, İçtimai, Sıhhi ve Kültür Durumları kitabı sayfa 37’de “Tarihi kayıtlara göre İnegöl Belediyesi 1878’de kurulmuştur” şeklinde geçmektedir. 1988 yılında İnegöl Belediyesi Kuruluşunun 110. Yıldönümü Anısına şenlikler düzenlemişti. 1998 yılına kadar İnegöl Belediyesi amblemlerinde kuruluş yılı 1878 olarak geçerdi. Sonraki yıllarda Hüdavendigâr Vilayeti Salnameleri’nin tarihçilerce incelenmesi bazı bilgilerin yenilenmesi sonucunu doğurdu.
Kenan Kahraman Geçmişten Günümüze İnegöl kitabı sayfa 236’da, Hüdavendigâr Vilayeti Salnamesi 1. Sayısını kaynak göstererek “ilçe belediyesi hakkında düzenli kayıtların 1870 yılından itibaren tutulduğu kabul edilmektedir” ifadesini kullanıyor.
Dr. Murat Yüceşahin İnegöl İlçesi’nin Yerleşme Coğrafyası” adlı yayınlanmamış doktora tezi sayfa 312’de; “İnegöl’de şehirsel fonksiyonların gelişiminin önemli bir ayağını oluşturan belediye örgütünün kurulması, Tanzimat Dönemi’nin getirdiği yeni düzenlemelere dayalı olarak 1870 yılında gerçekleşmiştir. Zorunlu ihtiyaç maddelerinin kolaylıkla sağlanması ve bulunmasını gözetmek, yol, kaldırım yapım ve onarımını üstlenmek, şehrin temizlik işlerini yürütmek, çarşı-pazar ve esnafı kontrol ederek, fiyat, kalite, ölçü ve tartı denetimi yapmak, İhtisap Nezareti’nce toplanan devlete ait vergileri alıp, Maliye’ye teslim etmek belediye örgütünün bu yüzyıldaki en önemli görevleri olmuştur.”
Hüdavendigâr Vilayeti Salnameleri’ne Göre Bursa Sancağı İdaresi’nde Bulunan Kurum Çalışanları Ve Demografik (Nüfus)Yapı adlı Hicri 1287-1295 yıllarını kapsayan yüksek lisans tezinde Coşkun Subaşı adlı akademisyen de İnegöl Belediyesinin kuruluş yılını 1870 olarak belirtmekte ve 1870-1878 yılları İnegöl Belediye Başkanı ve Belediye Meclis Üyelerinin isimlerini bildirmektedir.
1870-1885 Yılları İnegöl Belediye Başkanları ve Görev Süreleri
1-Sadıkzade Süleyman Ağa (1870-1878 / 1883-1888) Hacı Ahmet Efendi (1879-1881) Hacı
2-Ethem Oğlu Halil Ağa (1881-1883)85
Tabloya göre İnegöl’ümüzün ilk Belediye Başkanı Sadıkzade Süleyman Ağa 1870-1878 yılları bu görevde bulunmuş belediye meclis üyeliklerinde de çok fazla değişiklikler olmamıştır. Belediye meclis üyelerinden bazılarının dokuz yıl boyunca görevini sürdürdükleri görülmektedir.
“1870 Tarihli Hüdavendigâr Vilayet Salnamesi Bursa Sancağı Nüfus yalnızca erkek nüfusa ait bilgiler incelendiğinde İnegöl kazasının 76 köyü, 4.578 hanesinin bulunduğu, kazada 3.170 gayrimüslim ve 9.277 Müslüman olmak üzere 12.447 erkek nüfusun bulunduğu anlaşılmaktadır. Buna göre İnegöl nüfusunu % 25,5’i gayrimüslim, % 74.5’i Müslümanlardan müteşekkildi.”95
“1855 yılından itibaren Osmanlı’da var olan telgraf hizmeti ilçemize 1884 yılında gelmiştir. İnegöllüler telgrafa kavuşmak için aralarında ciddi bir para topladılar. Hüdavendigâr Vilayeti Valisine başvurup İnegöl’e telgrafhane isteklerini ilettiler. Vali bu duruma olumlu yaklaşıp, isteği İstanbul’a iletti. İnegöllüler de 1884 yılında telgrafhaneye kavuştular. Daha önce bu hizmeti için dört saat mesafedeki Yenişehir’e gidiyorlardı.”96
(Turhan Şahin’in, “İnegöl Belediyeli Yıllar” Kitabından)
Turhan ŞAHİN
DİPNOTLAR
* Belgeler İnegöl Kent Müzesi Sorumlusu Serdar Sevinç tarafından transkrip edilmiştir.
85 Alinur Aktaş, “İnegöl Belediyesi Tarihçesi”, Uluslararası İnegöl Tarihi ve Kültürü Sempozyumu, C.1, İstanbul,
2017, s.14.
86 Coşkun Subaşı, Hüdavendigar Vilayeti Salnamelerine Göre Bursa Sancağı İdaresinde Bulunan Kurum, Çalı-
şanlar ve Demografik (Nüfus) Yapı (H.1287-1288-1289-1290-1291-1292-1293-1294-1295), (Yüksek Lisan Tezi),
Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi SBE Tarih Anabilim Dalı, 2007, s.17.
87-88-89-90 Subaşı, a.g.t., s.30.